De Straat van Hormuz, de belangrijkste doorvoerroute voor olie ter wereld, is sinds het uitbreken van het conflict op 28 februari de facto geblokkeerd. Hoewel het scheepvaartverkeer tot een fractie van het normale niveau is gedaald, blijkt uit recente data dat de doorgang niet volledig 'potdicht' zit. Iran hanteert een strategie van selectieve toelating, waarbij eigen export en schepen van diplomatieke partners nog mondjesmaat passeren.
Sinds het begin van de oorlog tussen Iran, de VS en Israël is de olieprijs geëscaleerd. Waar een vat olie voor de crisis nog ongeveer 70 dollar kostte, is de prijs inmiddels gestegen naar circa 110 dollar — een toename van 57 procent. De impact op de fysieke handel is eveneens enorm: voor het conflict voeren er dagelijks 110 tot 130 schepen door de smalle zeestraat; vandaag de dag zijn dat er volgens databedrijf Kpler nog maar vier of vijf.
Een 'gefilterde' doorgang
Ondanks de dreiging van mijnen en drone-aanvallen — waarbij al zeker 16 tot 20 schepen werden geraakt — is de Straat van Hormuz niet volledig gesloten. Iran gebruikt de controle over de waterweg als diplomatiek drukmiddel. Terwijl het verkeer voor 'vijandige' naties stilligt, krijgen schepen uit landen als China, India, Pakistan en Türkiye onder strikte voorwaarden doorgang.
China: Als grootste afnemer van Iraanse olie geniet China de meeste vrijheid. Veel schepen zenden via hun transponders signalen uit zoals "Chinese bemanning aan boord" om aanvallen te voorkomen.
India en Pakistan: Na intensief diplomatiek overleg zijn recentelijk verschillende tankers, waaronder de Pakistaanse Karachi en de Indiase Shivalik, veilig gepasseerd.
Griekenland: Ook enkele commerciële partijen, zoals het Griekse Dynacom, testen de route voorzichtig met tankers die Saudi-Arabische olie naar Azië vervoeren.
De Iraanse 'schaduwvloot' en Kharg Island
Opvallend is dat de Iraanse olie-export zelf nauwelijks lijkt te lijden onder de blokkade. Iran verscheept nog dagelijks ongeveer 1 miljoen vaten olie, grotendeels via Kharg Island. Hoewel de VS militaire installaties op dit eiland hebben gebombardeerd, is de cruciale olie-infrastructuur tot dusver ontzien.
Om sancties te omzeilen en de export gaande te houden, maakt Teheran op grote schaal gebruik van een 'schaduwvloot'. Deze schepen varen vaak met uitgeschakelde transponders of geven vervalste locaties door. Bovendien probeert Iran de dollar te omzeilen door betalingen in Chinese yuan te eisen voor doorgang.
Strategische terughoudendheid van de VS
De regering-Trump lijkt vooralsnog bewust de Iraanse olie-infrastructuur niet aan te vallen. De Amerikaanse minister van Financiën, Scott Bessent, verklaarde dat de VS Iraanse tankers momenteel "laten varen" om de wereldwijde olievoorraad enigszins op peil te houden en verdere prijsstijgingen te temperen. President Trump heeft echter gewaarschuwd dat deze terughoudendheid eindig is als Iran de vrije doorvaart voor andere landen blijft bemoeilijken.
Toekomstverwachting
Analisten waarschuwen dat de huidige situatie onhoudbaar is voor de lange termijn. Als de blokkade nog maanden voortduurt, dreigen er wereldwijde tekorten. Hoewel Europa en Nederland door grotere strategische reserves en een lagere afhankelijkheid van het Midden-Oosten in een iets betere positie verkeren dan Aziatische landen, zal een verdere escalatie ook hier de energieprijzen tot recordhoogte drijven.
