De Verenigde Staten hebben voor het eerst sinds de terugkeer van president Donald Trump naar het Witte Huis sancties ingesteld tegen Rusland, gericht op de twee grootste oliemaatschappijen van het land. Tegelijkertijd zijn de EU-lidstaten het eens geworden over een negentiende sanctiepakket, inclusief een verbod op de import van Russisch vloeibaar gas (LNG). De gecoördineerde acties zijn bedoeld om Moskou te dwingen tot onderhandelingen over een staakt-het-vuren in Oekraïne.
President Trump kondigde de sancties aan na een overleg in het Witte Huis met NAVO-chef Mark Rutte. De strafmaatregelen zijn gericht tegen de Russische energiegiganten Rosneft en Lukoil. Trump, die zijn geplande ontmoeting met de Russische president Poetin in Hongarije heeft afgeblazen, noemde de sancties "enorm" en "heel zwaar".
Trump annuleert top met Poetin
De Amerikaanse president toonde zich gefrustreerd over het uitblijven van voortgang in het conflict. "Elke keer als ik met Vladimir spreek, heb ik goede gesprekken, en dan leiden die tot niets," aldus Trump. Hij stelde dat het geplande overleg in Boedapest "gewoon niet goed voelde" en dat hij "er het nut niet van inzag".
Volgens Trump moeten de sancties Poetin nu wel aanzetten tot onderhandelen. De maatregelen, die het Amerikaanse ministerie van Financiën heeft uitgewerkt, bevriezen alle tegoeden van Rosneft en Lukoil in de VS en verbieden Amerikanen om zaken met hen te doen. Bedrijven krijgen tot 21 november de tijd om transacties af te bouwen.
Rosneft, het staatsoliebedrijf, en Lukoil, de grootste private onderneming van Rusland, zijn samen goed voor meer dan 5% van de wereldwijde olieproductie en hebben een geschatte jaaromzet van ruim 200 miljard dollar. Ze zijn daarmee cruciaal voor de Russische economie en de financiering van het leger.
EU pakt LNG en 'spookvloot' aan
Kort na de Amerikaanse aankondiging bereikte ook de Europese Unie een akkoord over een nieuw, negentiende sanctiepakket. Slowakije, dat zich lang verzette, hief zijn blokkade op na garanties van de Europese Commissie.
De belangrijkste maatregel is een gefaseerd verbod op de invoer van Russisch LNG. Korte-termijncontracten moeten binnen zes maanden stoppen; langetermijncontracten worden vanaf 1 januari 2027 verboden. Daarnaast worden er 117 schepen toegevoegd aan de lijst van de Russische 'spookvloot', die wordt gebruikt om sancties te omzeilen, en komen er nieuwe reisbeperkingen voor Russische diplomaten.
Analyse: Trumps wispelturige strategie
De sancties markeren een scherpe koerswijziging van Trump, die de afgelopen tien maanden een wispelturige houding aannam. Na aanvankelijke bewondering voor Poetin, zocht hij toenadering tot Kyiv en overwoog hij Tomahawk-raketten te leveren. Dat plan trok hij na een telefoontje met Poetin weer in, met als argument dat de training (zes tot twaalf maanden) te lang zou duren.
Volgens VS-correspondent Thomas De Graeve (VRT NWS) was het bezoek van Rutte, omschreven als 'Trumpfluisteraar', bedoeld om de plooien glad te strijken. De Graeve analyseert dat Trump nu dezelfde strategie volgt als in het Midden-Oosten: "beide kanten hard aanpakken" om ze, "desnoods met het omwringen van de arm", aan de onderhandelingstafel te krijgen. Trump lijkt nu teruggeschakeld te zijn van het streven naar een algehele vredesdeal (de voorkeur van Moskou) naar het eisen van een onmiddellijk staakt-het-vuren (de voorkeur van Kyiv).
Reacties en gevolgen
De sancties hadden direct effect op de wereldmarkt. De olieprijzen stegen donderdag met zo'n 5%. India, de grootste afnemer van Russische zee-olie, liet weten te overwegen de import sterk te verminderen om te voldoen aan de Amerikaanse maatregelen. Opvallend is dat de VS Chinese en Indiase kopers vooralsnog niet sanctioneert, al zei Trump dat hij de Chinese aankopen zal aankaarten bij president Xi Jinping tijdens de APEC-top in Zuid-Korea.
Rusland reageerde woedend. Woordvoerder Maria Zakharova noemde de sancties "contraproductief" en stelde dat Moskou een "sterke immuniteit" heeft opgebouwd. Voormalig president Dmitri Medvedev vergeleek de acties met "een daad van oorlog".
Vanuit Oekraïne klonk waardering. President Zelensky bedankte de VS, maar benadrukte dat er "meer druk nodig" is. Zijn kabinetschef, Andriy Yermak, voegde toe: "Pakket nummer 20 is al in de maak."
