Europese ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie hebben tijdens een bijeenkomst in Brussel gesproken over een nieuw "noodveiligheidsprotocol" ter bestrijding van hybride dreigingen. Het voorstel, dat halverwege september 2026 werd gepresenteerd door de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, tijdens haar State of the Union-toespraak, dient als onderdeel van een bredere Europese veiligheidsstrategie die voor het einde van het jaar wordt gepubliceerd.
Het protocol is bedoeld om lidstaten in staat te stellen snel hun reactie te coördineren bij het vaststellen van hybride aanvallen die onder de drempel van een gewapende aanval blijven (artikel 5 van de NAVO). Dit heeft betrekking op onder meer drone-incursies, sabotage en cyberaanvallen.
Hoewel Von der Leyen het initiatief omschreef als Europa's eigen "artikel 4", verduidelijkte de Hoge Vertegenwoordiger van de EU, Kaja Kallas, het inhoudelijke verschil. Waar artikel 4 van de NAVO enkel verplichte consultaties inhoudt wanneer de veiligheid van een bondgenoot wordt bedreigd, moet het EU-protocol expliciet in kaart brengen welke instrumenten de lidstaten kunnen inzetten in reactie op niet-gewapende agressie.
Kallas en de ministers benadrukten dat het protocol de NAVO absoluut moet aanvullen en niet mag dupliceren. Om parallelle structuren te voorkomen heeft Kallas de kwestie besproken met NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte. Onder de 27 lidstaten was het tijdens deze eerste, oriënterende discussie nog onduidelijk hoe groot het exacte draagvlak is, mede door zorgen over een mogelijke competentiestrijd met de NAVO.
Toename van hybride druk en de noodzaak tot bewijsvoering
De discussie volgt op een scherpe toename van door Rusland geïnitieerde hybride activiteiten gedurende de zomer van 2026. In Oost-Europa, voornamelijk in grensregio's met Oekraïne, zijn incidenten met drones, crashes en explosies een terugkerend verschijnsel geworden.
De spanningen bereikten een hoogtepunt nadat Duitsland Moskou beschuldigde van een drone-aanval op de luchthaven van Leipzig eerder dit jaar. Daarnaast onderzoekt Estland een verdachte brandstichting bij defensiebedrijf Milrem Robotics in augustus 2026 als een mogelijke Russische daad van sabotage.
Volgens de Finse minister van Defensie, Antti Hakkanen, intensiveert Rusland hybride acties tegen ondersteunende landen omdat het op het strijdtoneel geen succes boekt. Hij pleit voor een kalme maar vastberaden aanpak, waaronder extra sancties en visumbeperkingen voor Russische toeristen, in nauwe samenwerking met de NAVO.
De Estse minister van Defensie, Martin Herem, onderstreepte dat snelle en grondige bewijsgaring cruciaal is om te bepalen wie verantwoordelijk is voordat er actie kan worden ondernomen.
Tekort aan luchtafweer voor Oekraïne en militaire ondersteuning
Naast hybride dreigingen stond de situatie in Oekraïne centraal. De Oekraïense minister van Defensie, Evgeniy Khmara, bracht via een videoverbinding verslag uit van de situatie aan het front en benadrukte dat luchtafweer de hoogste prioriteit blijft voor Kyiv.
President Volodymyr Zelensky gaf eerder aan honderden extra interceptor-raketten nodig te hebben voor de winter, terwijl het land tot dusver slechts één procent van de benodigde raketten uit Washington heeft ontvangen.
Het leveren van Amerikaanse Patriot-luchtafweersystemen blijft echter een knelpunt. Door de oorlog in Iran zijn de Amerikaanse voorraden uitgeput, en experts schatten dat het zo'n drie jaar kan duren voordat de VS deze voorraden weer op het niveau van voor de oorlog hebben gebracht.
Hoewel Kallas de EU-lidstaten opriep om Patriot-interceptors uit hun eigen voorraden af te staan, en Brussel eerder druk uitoefende op Spanje en Griekenland, weigeren deze landen vooralsnog vanwege hun eigen veiligheidsbelangen. Tijdens de vergadering werden dan ook geen nieuwe toezeggingen gedaan voor luchtafweerraketten.
Wel bereikten de EU-lidstaten overeenstemming over de verdeling van 6,6 miljard euro uit de Europese Vredesfaciliteit. Ook werd een eerste stap gezet in de strategische herziening van de EU-militaire bijstandsmissie voor Oekraïne, inclusief een verlenging van de missie met twee jaar. Tevens richt de EU een coördinatiecel op in Kyiv gericht op lessen van het slagveld en het versterken van militair onderwijs.
Escalatie in de Rode Zee en Operatie Aspides
Tot slot kwamen de stijgende risico's voor de scheepvaart in de Rode Zee aan bod, veroorzaakt door aanvallen en vorderingen van Houthi-rebellengroepen. De EU-missie Operatie Aspides heeft geholpen de waterweg open te houden, maar kampt met een tekort aan middelen.
Kallas gaf aan dat de missie niet alleen meer schepen nodig heeft, maar ook vaartuigen met de juiste capaciteiten. Twee EU-lidstaten hebben gesuggereerd mogelijk extra schepen beschikbaar te stellen om de effectiviteit van de operatie te vergroten.
