De luchtvaart in Europa wordt sinds 2012 gereguleerd door het ETS (emissiehandelssysteem). Dit houdt in dat emissierechten voor vluchten binnen Europa moeten worden ingeleverd en via handel of veilingen moeten worden verkregen.
Tot voor kort kregen luchtvaartmaatschappijen gratis emissierechten om de overstap naar schonere praktijken te vergemakkelijken. Deze gratis emissierechten hebben luchtvaartmaatschappijen zoals KLM, TUI en Corendon financiële steun gegeven, waardoor de motivatie om de uitstoot aanzienlijk te verminderen is afgenomen.
Voor KLM waren de emissierechten de afgelopen jaren goed voor ongeveer vijftig procent van haar uitstoot. Vanaf 2024 is de opbouw van gratis toewijzingen langzaam afgebouwd (eerst met 25%, daarna met 50%), en dit jaar is het gratis aandeel bijna verdwenen.
Emissierechten of duurzaamheid
Er geldt nog steeds een beperkte hoeveelheid voor het gebruik van duurzame vliegtuigbrandstof (SAF). Bijgevolg moeten luchtvaartmaatschappijen nu een keuze maken: fors investeren in duurzaamheid of aanzienlijk meer emissierechten verwerven.
De financiële gevolgen zijn aanzienlijk. KLM heeft in 2019 ongeveer 25 miljoen euro aan ETS-kosten gemaakt, in 2024 ongeveer 152 miljoen euro, en verwacht tegen 2030 ongeveer 325 miljoen euro per jaar.
TUI moest ook extra rechten kopen. Tegelijkertijd stijgen de bijkomende kosten, zoals de Nederlandse vliegbelasting, waardoor het moeilijker wordt om alle kosten via de ticketprijzen terug te verdienen en de winstgevendheid onder druk komt te staan.
Duurzaamheid een complex vraagstuk
Luchtvaartmaatschappijen nemen maatregelen door zuinigere vliegtuigen aan te schaffen en duurzame vliegtuigbrandstof (SAF) in te kopen. KLM investeert in een SAF-faciliteit in Delfzijl en beschouwt zichzelf als een van de grootste afnemers wereldwijd.
Toch is de implementatie van SAF nog minimaal, want in 2024 bedroeg het aandeel van KLM ongeveer 1 liter SAF per 58 liter fossiele kerosine; TUI geeft aan dat dit bijna 2% is. Corendon deelt geen gegevens en erkent dat duurzaamheid een complex vraagstuk is.
Econoom Georgette Boele benadrukt dat een overhaaste overstap naar duurzamer vervoer een uitdaging is. Dit komt doordat de sector sterk afhankelijk is van kerosine, batterijen vanwege hun gewicht en ruimtebeperkingen niet praktisch zijn en opties zoals groene waterstof en biobrandstoffen duur zijn en ook in andere vervoerssectoren gewild zijn – het kopen van emissierechten is vaak goedkoper.
