Tijdens het Defensie-industrie Forum op de NAVO-top in Ankara is een reeks grootschalige militaire samenwerkingsverbanden aangekondigd. Met deze initiatieven willen de Europese lidstaten aantonen dat zij zich daadwerkelijk inzetten voor het versterken van hun defensiecapaciteit. Met name België en Nederland drukken een stevige stempel op deze nieuwe projecten, die grotendeels zijn gebaseerd op het delen van capaciteit en kosten om efficiënter te kunnen opereren.
BeNeLux-samenwerking in de schijnwerpers
België en Nederland trekken in diverse projecten gezamenlijk op. Een van de meest inbrengende bilaterale stappen is de Belgisch-Nederlandse samenwerking rond het NASAMS-luchtverdedigingssysteem. Nederland had dit systeem al eerder aangeschaft, en België sluit zich nu aan bij het door de noorderburen onderhandelde contract.
Aan de bijbehorende AMRAAM-luchtdoelraketten — oorspronkelijk van Amerikaanse makelij — hangt een prijskaartje van 3,1 miljard euro. Het plan is om een Europese coproductie voor deze raketten op te starten, een initiatief waarbinnen België al heeft aangegeven een actieve rol te willen spelen. Volgens de Belgische defensieminister Francken is dit de grootste militaire aankoop van zijn huidige regeerperiode.
Daarnaast nemen beide landen deel aan het initiatief rond de Airbus A330 MRTT tank- en transportvliegtuigen. Samen met zeven andere Europese bondgenoten (waaronder Duitsland, Denemarken en de Scandinavische landen) zetten zij in op een model van een gemeenschappelijke pool om de operationele kosten te drukken.
Ook hebben de twee landen, samen met vier andere Europese bondgenoten, een intentieverklaring ondertekend voor nauwere samenwerking rond het militaire transportvliegtuig Airbus A400M.
Op het gebied van strategische surveillance en logistiek trekken Brussel en Den Haag eveneens samen op. Ze participeren beide in de aanschaf en het beheer van 10 GlobalEye-radavroertuigen (geproduceerd door het Zweedse Saab), een project waarin ze samenwerken met onder andere Canada, Duitsland en Zweden.
Tot slot zijn beide landen vertegenwoordigd in het project dat zich richt op de bevoorrading, opslag, het transport en het beheer van kritieke grondstoffen voor de defensie-industrie, met als doel de toeleveringsketens veerkrachtiger te maken.
Breder Europees en trans-Atlantisch defensie-initiatief
Naast de BeNeLux-prioriteiten omvatten de plannen uit Ankara diverse andere consortia waarin wisselende groepen lidstaten zich verenigen:
Versterking van de ISR-vloot (Inlichtingen, Bewaking en Verkenningsactiviteiten): Denemarken, Finland, Duitsland en Noorwegen slaan de handen ineen voor de aanschaf van MQ-4C Triton onbemande luchtvaartuigen (uav's) van de Amerikaanse fabrikant Northrop Grumman. Deze vloot zal worden gestationeerd op de NAVO-luchtmachtbasis Sigonella in Italië. Terwijl Northrop Grumman de toestellen bouwt, leveren Europese bedrijven zoals Airbus het grondcontrolsegment en de systemen voor gegevensbeheer en commando.
Het HALO-project: Acht bondgenoten starten een initiatief om militaire satellieten onder nationale controle sterker met elkaar te verbinden. Deze systemen worden geïntegreerd in een netwerkgebaseerde netwerkinfrastructuur van een grote satellietconstellatie.
Gestandaardiseerde munitie (GENIFR): Türkiye, Canada, Tsjechië, Denemarken, Finland, Griekenland, Noorwegen, Slowakije en Zweden gaan samenwerken om de parameters vast te stellen voor een nieuwe, gestandaardiseerde 155-millimeter artilleriemunitie volgens de NAVO-normen. Dit moet productieprocessen versnellen en leveringsbeperkingen wegnemen.
"Shockeffect" door internationale druk
De gebundelde aankondigingen in Ankara zijn een bewuste strategische keuze. Volgens minister Francken is het signaal helder, exact een jaar na de NAVO-top in Den Haag waar werd afgesproken de defensiebudgetten te verhogen: "We willen laten zien dat we er staan. Europa is er nog steeds en is niet zwak."
De aanhoudende Amerikaanse druk om de defensie-uitgaven op te schroeven heeft volgens de minister geleid zuiver tot een "shockeffect" dat de defensie-industrie binnen Europa dwingt tot verregaande integratie.
Dat het Frans-Duitse FCAS-gevechtsvliegtuigprogramma eerder werd opgeschort, doet volgens hem geen afbreuk aan deze nieuwe dynamiek: "FCAS was een mislukking, maar dat betekent niet dat alle Europese defensieprojecten hetzelfde zijn."
