Mercosur-deal op lange baan: Europees Parlement stapt naar de rechter
De kern van het juridische bezwaar draait om een specifiek mechanisme in het verdrag. Critici vrezen dat dit mechanisme de Mercosur-landen in staat stelt om Europese wetgeving aan te vechten als deze hun markttoegang belemmert.
Het Europees Parlement heeft woensdag een streep gezet door de snelle ratificatie van het historische handelsverdrag tussen de EU en de Mercosur-landen. In een nipte stemming besloten de parlementariërs om het akkoord ter toetsing voor te leggen aan het Europees Hof van Justitie (HvJ-EU). Deze stap betekent dat de invoering van het verdrag naar schatting 18 tot 24 maanden vertraging oploopt.
Het handelsakkoord, dat pas afgelopen zaterdag in Paraguay werd ondertekend na 25 jaar onderhandelen, had de grootste vrijhandelszone ter wereld moeten creëren tussen de EU en Brazilië, Argentinië, Paraguay en Uruguay. De stemming in Straatsburg betekent echter een zware politieke nederlaag voor de Europese Commissie en voorstanders van het verdrag, zoals Duitsland en Spanje.
Nipte meerderheid en verdeeldheid
De motie om het verdrag juridisch te laten toetsen werd aangenomen met een uiterst kleine marge: 334 stemmen voor, 324 tegen en 11 onthoudingen. Een coalitie van Groenen, linkse partijen, en delen van de liberalen en extreemrechts steunde het voorstel. België moest zich door interne politieke verdeeldheid onthouden van stemming.
De kern van het juridische bezwaar draait om een specifiek mechanisme in het verdrag. Critici vrezen dat dit mechanisme de Mercosur-landen in staat stelt om Europese wetgeving aan te vechten als deze hun markttoegang belemmert. Tegenstanders waarschuwen dat dit de Europese soevereiniteit op het gebied van duurzaamheid, milieubeleid en voedselveiligheid kan ondermijnen.
Boerenprotesten en de Franse 'overwinning'
De stemming vond plaats tegen de achtergrond van felle boerenprotesten in Straatsburg. Duizenden boeren demonstreerden met tractoren rondom het parlementsgebouw, uit angst dat het verdrag de Europese markt zou overspoelen met goedkoop rundvlees, suiker en gevogelte die niet aan dezelfde strenge EU-productie-eisen voldoen.
Voor Frankrijk, de grootste tegenstander van de deal, voelt de uitslag als een overwinning. De Franse minister van Buitenlandse Zaken, Jean-Noël Barrot, verwelkomde het resultaat en stelde dat Frankrijk "zijn verantwoordelijkheid heeft genomen om onze landbouw en voedselsoevereiniteit te beschermen".
Woede bij voorstanders: "Eigen doelpunt"
Voorstanders van het verdrag reageerden woedend. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz noemde de beslissing op sociale media "betreurenswaardig" en stelde dat het parlement de geopolitieke situatie verkeerd inschat. Volgens Merz is het verdrag noodzakelijk om de Europese economie onafhankelijker te maken, zeker in het licht van dreigende handelstarieven van de Amerikaanse president Donald Trump.
Bernd Lange, voorzitter van de handelscommissie van het parlement, noemde de uitslag "absoluut onverantwoordelijk" en een "eigen doelpunt" voor Europa. "Team Europe zet zichzelf buitenspel," aldus Lange.
Onzekere toekomst: Voorlopige toepassing?
De vertraging roept nu de vraag op wat de volgende stap van de Europese Commissie zal zijn. Juridisch gezien heeft de Commissie de mogelijkheid om het handelsdeel van het akkoord 'voorlopig' in werking te laten treden, in afwachting van de uitspraak van het Hof. Bondskanselier Merz riep direct na de stemming op tot deze stap: "Geen vertragingen meer. De deal moet nu voorlopig worden geïmplementeerd."
Een dergelijke zet zou echter leiden tot een directe confrontatie met het Europees Parlement en wordt als politiek zeer riskant beschouwd. Een woordvoerder van de Commissie liet weten de vertraging "ten zeerste te betreuren", maar deed nog geen uitspraken over een eventuele geforceerde invoering. Het onderwerp zal naar verwachting besproken worden tijdens de aankomende top van EU-leiders.