Sinds het begin van het jaar is er sprake van een duidelijke toename van hybride incidenten in Europa. Om de actuele hybride oorlogsdreiging op Europees en Belgisch niveau te analyseren, komt de federale regering op vrijdag 2 oktober bijeen in de Nationale Veiligheidsraad.
Federale ministers, veiligheids- en inlichtingendiensten, de federale politie en het Nationaal Crisiscentrum leggen daar alle inlichtingen samen en werken aan een concreet actieplan om het land beter te beschermen.
Hoewel er voor België op dit moment geen sprake is van een directe of concrete dreiging, laten gegevens van oostelijke NAVO-bondgenoten een stijging van het aantal incidenten zien. Zo werd er in augustus op de Duitse luchthaven van Leipzig een met explosieven geladen drone aangetroffen die gericht was op een Oekraïens vrachtvliegtuig, werd er in het Verenigd Koninkrijk een aanslag op de militaire basis bij Fairford verijdeld — waarbij aan Iran en Rusland wordt gedacht — en schenden drones geregeld het luchtruim van landen als Polen en Roemenië.
Wat is de Nationale Veiligheidsraad?
De Nationale Veiligheidsraad is het voornaamste politieke overlegorgaan van de Belgische federale regering met betrekking tot strategische veiligheidskwesties. Binnen dit orgaan worden thema's behandeld zoals terrorisme, extremisme, spionage, cyberdreigingen en overige risico's voor de nationale veiligheid.
Naast de betrokken federale ministers nemen vertegenwoordigers van de veiligheids- en inlichtingendiensten, de federale politie en het Nationaal Crisiscentrum zitting in de raad. Afhankelijk van de specifieke agenda kunnen ook andere bevoegde overheidsinstanties worden betrokken.
Is Rusland Europa aan het testen?
Volgens chef Defensie Frederik Vansina zit Rusland inmiddels in zijn vijfde oorlogsjaar en vordert het traag maar gestaag in Oekraïne. Omdat Oekraïne westerse en met name Europese steun hard nodig heeft om het gevecht vol te houden, probeert Rusland die steun zowel rechtstreeks als onrechtstreeks te ondermijnen.
Rechtstreekse acties richten zich op logistiek, terwijl onrechtstreekse acties tot doel hebben het politieke draagvlak bij bondgenoten en de steun onder de publieke opinie aan te tasten.
Rusland blijft bij deze acties bewust onder de drempel van artikel 5 van het NAVO-verdrag, dat bepaalt dat een aanval op één lidstaat geldt als een aanval op alle bondgenoten.
Wat doet België?
België vormt door zijn strategische positie een aantrekkelijk doelwit voor hybride aanvallen. Ons land herbergt het NAVO-hoofdkwartier, cruciale militaire basissen, belangrijke logistieke doorvoerhavens en Euroclear, de instelling die geld, beleggingen en bevroren Russische tegoeden beheert. Als logistiek transitland zouden bovendien veel versterkingen via de Belgische havens en luchthavens binnenkomen in het geval van een conflict.
Om deze infrastructuur te beschermen, is de beveiliging verhoogd. Na eerdere meldingen van drones boven luchthavens en militaire basissen heeft de overheid versneld 50 miljoen euro geïnvesteerd in een anti-droneplan. Dit materieel is inmiddels grotendeels geleverd en in gebruik genomen, waardoor de militaire basissen beter beschermd zijn tegen onbemande toestellen dan een jaar geleden.
Daarnaast werkt Defensie aan het integreren van sensorgegevens van externe partners, zoals luchtverkeersleider Skeyes, in het nationale luchtcommandocentrum om de algemene veiligheid te verhogen.
"Oekraïne koopt tijd voor ons"
België en Europa werken hard aan het versterken van hun defensie, maar het wegwerken van 35 jaar aan onderinvesteringen kost tijd. Vansina stelt dat de strijd in Oekraïne in feite tijd koopt voor Europese landen om hun defensie weer op orde te brengen.
Een van de meest dringende problemen op dit moment is de beperkte productie- en leveringscapaciteit van de Europese defensie-industrie, die op korte termijn sterk zal moeten opschalen.
Tegelijkertijd benadrukt de legerchef dat de NAVO paraat staat. Mocht Rusland besluiten om een actie uit te voeren die de drempel van artikel 5 overschrijdt, dan zal het bondgenootschap met volle kracht terugslaan.
Meester in het flirten met de grens
Een massale, rechtstreekse aanval op een NAVO-land kan Rusland op dit moment niet winnen, aangezien het merendeel van de Russische strijdkrachten gebonden is in Oekraïne. Defensie en oostelijke bondgenoten maken zich echter meer zorgen over het scenario waarin Rusland artikel 5 uittest met een beperkte of bedekte actie.
Mogelijke scenario's zijn een 'valse vlag'-operatie — waarbij bijvoorbeeld buitgemaakte Oekraïense drones worden ingezet tegen kritieke infrastructuur van een NAVO-bondgenoot — of een tijdelijke, beperkte bezetting van een grensgebied.
De Poolse premier Donald Tusk waarschuwde al voor een reëel risico op dergelijke aanvallen, die zo worden opgezet dat ze onbedoeld lijken om een collectieve NAVO-reactie te bemoeilijken. Hoewel Moskou tot dusver onder de grens van artikel 5 is gebleven, groeit binnen het bondgenootschap de vrees dat die drempel vroeg of laat toch overschreden zal worden.
