Spanning in Brussel: EU stemt over Mercosur-deal te midden van boerenprotesten

Het is een dag van de waarheid voor het Europese handelsbeleid. Vijfentwintig jaar na de start van de onderhandelingen stemmen de ambassadeurs van de 27 EU-lidstaten vandaag over het omstreden handelsverdrag met de Zuid-Amerikaanse Mercosur-landen. Terwijl een politiek akkoord binnen handbereik lijkt, nemen de spanningen op straat toe: in heel Europa voeren boeren actie uit angst voor oneerlijke concurrentie.

Als een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten vandaag groen licht geeft, reist voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen volgende week naar Paraguay om het verdrag officieel te ondertekenen. Het akkoord moet de handel tussen de EU en de Mercosur-blok (Brazilië, Argentinië, Uruguay, Paraguay en Bolivia) stimuleren door het verlagen van importtarieven.

Fel protest van Parijs tot Zeebrugge

De mogelijke doorbraak in Brussel staat in schril contrast met de onrust op het Europese platteland. Boeren vrezen dat de deal de markt overspoelt met goedkope Zuid-Amerikaanse landbouwproducten—zoals rundvlees, suiker en gevogelte—die niet aan dezelfde strenge EU-standaarden voor dierenwelzijn en pesticidengebruik hoeven te voldoen.

In aanloop naar de stemming vonden donderdag grootschalige acties plaats:

• België: Tractoren veroorzaakten blokkades in de havens van Zeebrugge en Gent en bij verkeersknooppunten in Wommelgem.
• Frankrijk: Honderden boeren reden met hun tractoren Parijs binnen en verzamelden zich bij de Eiffeltoren en de Arc de Triomphe.
• Zuid-Europa: Ook in Spanje (Catalonië) en Griekenland werden snelwegen en havens geblokkeerd.

Politiek verdeeld: Macron stemt tegen

De politieke weerstand wordt aangevoerd door Frankrijk, gesteund door landen als Polen, Hongarije en Ierland. De Franse president Emmanuel Macron bevestigde donderdag opnieuw dat zijn land tegen zal stemmen. Hij noemt het verdrag "niet eerlijk" en stelt dat de economische winst (een geschatte bbp-stijging van 0,05% in 2040) niet opweegt tegen het risico voor de "voedselsoevereiniteit".

Ondanks dit verzet lijkt de Europese Commissie de benodigde meerderheid te kunnen behalen. Een cruciale wending kwam er door Italië. De Italiaanse regering, die zich in december nog verzette, reageerde positief op recente concessies vanuit Brussel. Ook Nederland, jarenlang kritisch, heeft zich aangesloten bij het kamp van de voorstanders (waaronder Duitsland en Spanje). Omdat er geen unanimiteit vereist is, maar een gekwalificeerde meerderheid, kunnen grote tegenstanders zoals Frankrijk buitenspel worden gezet.

Concessies en ‘noodremmen’

Om twijfelende lidstaten over de streep te trekken, heeft de Europese Commissie de afgelopen maanden diep in de buidel getast en extra veiligheden ingebouwd:

1. Financiële steun: Er is een voorstel om 45 miljard euro aan EU-landbouwsubsidies vervroegd beschikbaar te stellen vanaf 2028.
2. Meststoffen: Importheffingen op bepaalde soorten kunstmest worden tijdelijk verlaagd.
3. Quota en noodrem: Er komen strikte quota (bijv. maximaal 99.000 ton rundvlees per jaar) en een mechanisme om lage importtarieven direct op te schorten als de Europese markt verstoord raakt.

Geopolitiek belang

Voor de voorstanders gaat het verdrag over meer dan alleen economie. Nu de handelsrelaties met zowel de Verenigde Staten als China onder druk staan, probeert de EU haar afhankelijkheid van deze grootmachten af te bouwen. Het versterken van de banden met Zuid-Amerika en het veiligstellen van toegang tot cruciale grondstoffen in die regio wordt in Brussel gezien als een strategische noodzaak.

De uitslag van de stemming van de ambassadeurs wordt later vandaag verwacht.