De Vlaamse regering werkt aan een nieuwe wapenverordening die bedoeld is om de export van militair materieel te vergemakkelijken en flexibeler te maken. Het bestaande systeem, dat in 2012 werd ingevoerd en later aangepast, wordt door de sector als te ingewikkeld en buitensporig streng beschouwd.
Met het nieuwe voorstel wil Vlaanderen die obstakels verminderen. Minder individuele voorafgaande controles, meer algemene vergunningen en een ruimere interpretatie van Europese regelgeving moeten bedrijven in staat stellen zich sneller aan te passen aan een steeds competitievere wereldmarkt.
Gezien de economische belangen wil Vlaanderen zijn rol in de defensiesector versterken.
Niet alle NAVO-staten betrouwbaar
Tegenover deze economische ambitie staat een kernprobleem: de uitholling van de controle. “De voorgestelde wijzigingen om soepelere procedures in te voeren voor landen buiten Europa gaan mogelijk te ver”, stelt Nils Duquet, een onderzoeker verbonden aan het Vlaams Vredesinstituut. “Niet alle NAVO-lidstaten zijn betrouwbare bondgenoten als het gaat om wapenexport.” “Neem bijvoorbeeld de VS.”
De Vlaamse defensie-industrie richt zich op componenten – technologie, software en onderdelen die vaak deel uitmaken van bredere mondiale systemen. Bij export is het niet altijd duidelijk waar die onderdelen uiteindelijk terechtkomen.
Minder toezicht vergroot inherent de kans dat materialen via onbedoelde routes bij eindgebruikers terechtkomen.
Veranderende mentaliteit en toenemende risico
Vlaanderen hanteert al jaren een strikt beleid ten aanzien van bepaalde landen, waaronder Israël. Recente voorbeelden wijzen erop dat Vlaamse producten nog steeds in conflictgebieden terecht kunnen komen, zelfs met de huidige beperkingen.
Met versoepelde regelgeving neemt dat risico toe. Wanneer export via verschillende landen verloopt, kan Vlaanderen de eindbestemming niet langer volgen en beschikt het niet over de middelen om in te grijpen.
Wat hier aan de orde is, is meer dan louter een technische aanpassing van de regels. Het betekent een mentaliteitsverandering. Wapens worden steeds meer beschouwd als een exportartikel, in plaats van als een uitzonderlijk product dat speciale zorg vereist.
De vraag is niet alleen of de sector moet groeien, maar tegen welke prijs.
