De spanningen tussen de Belgische regering en de Europese Unie lopen hoog op in aanloop naar de Europese top van 18 december. Premier Bart De Wever (N-VA) sluit niet uit dat België naar het Europees Hof van Justitie stapt als de EU besluit de bevroren Russische tegoeden bij Euroclear te gebruiken zonder aan de Belgische voorwaarden te voldoen. "Men kan niet aan België vragen om als enige in de afgrond te springen", waarschuwde de premier woensdag in de Kamer.
De kern van het conflict draait om de miljarden euro’s aan Russische centrale banktegoeden die sinds de invasie van Oekraïne bevroren zijn bij de in Brussel gevestigde waardepapierinstelling Euroclear. De Europese Unie wil deze middelen inzetten om een lening aan Oekraïne te financieren en wapens aan te kopen. De druk op België om hiermee in te stemmen wordt met de dag groter, nu ook Europees Raadsvoorzitter António Costa en Europese defensieministers aandringen op een snel besluit.
Route via noodwetgeving
De Europese Commissie overweegt een juridische route (artikel 122 van het EU-verdrag) die bedoeld is voor noodsituaties en economische crises. Hiermee zou een beslissing kunnen worden genomen met een gekwalificeerde meerderheid in plaats van unanimiteit. Dit mechanisme is primair bedoeld om een veto van de Hongaarse premier Viktor Orbán te omzeilen, maar zou in de praktijk ook betekenen dat de bezwaren van België terzijde kunnen worden geschoven.
De Wever twijfelt sterk aan de rechtmatigheid van deze constructie. In een interview met VTM Nieuws stelde hij de retorische vraag: "U moet eens zeggen welke noodtoestand er in Europa is." Hij waarschuwde dat als er een beslissing wordt genomen die "manifest in strijd is met de legaliteit" en grote risico’s inhoudt voor België, juridische stappen niet uitgesloten zijn. Ook Euroclear zelf zou overwegen naar de rechter te stappen.
"Als een ambassade leegroven"
De premier vreest voor zware Russische represailles als de tegoeden eenzijdig worden geconfisqueerd. Hij vergeleek het plan met "het binnenvallen van een ambassade, de meubels buitenslepen en die verkopen." De angst is dat Rusland Belgische bedrijven die nog in Rusland actief zijn – zoals Soudal en Ontex – zal viseren, of beslag zal leggen op de 20 miljard euro aan eigen middelen die Euroclear in Rusland heeft uitstaan.
Drie harde voorwaarden
Ondanks de harde taal wil België zich niet opstellen als dwarsligger. "Het zit niet in ons DNA om een soort Hongarije van Europa te spelen", aldus De Wever. Hij liet woensdag in de Commissie Binnenlandse Zaken weten dat Belgische goedkeuring niet onmogelijk is, mits aan drie strikte voorwaarden wordt voldaan:
Risicodeling: De financiële risico’s moeten worden gemutualiseerd. Alle lidstaten moeten samen garant staan voor een periode van minstens 16 jaar.
Liquiditeit: De tegoeden moeten onmiddellijk beschikbaar blijven, bijvoorbeeld als onderdeel van een toekomstig vredesakkoord. Dit mag niet ten laste komen van de Belgische schatkist of Euroclear.
Billijkheid: Andere landen die Russische tegoeden vasthouden, moeten dezelfde risico’s dragen. De Wever vatte dit samen met de boodschap: "Put your money where your mouth is."
Race tegen de klok
Er wordt achter de schermen koortsachtig onderhandeld. Volgens de Financial Times zou er deze week al een beslissing kunnen vallen om de Russische tegoeden voor langere tijd te blokkeren, los van de beslissing om ze daadwerkelijk aan Oekraïne te geven. België ziet beide besluiten liever gekoppeld om zijn onderhandelingspositie niet te verliezen.
De Wever heeft zijn standpunt inmiddels toegelicht aan de Duitse bondskanselier Friedrich Merz en Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Hoewel hij de indruk heeft dat er begrip is voor de Belgische positie, blijft hij sceptisch of er voor de top van 18 december een juridisch waterdichte oplossing op tafel kan liggen. "Het is veel werk voor één week," concludeerde de premier. "Het wordt spannend tot de laatste minuut."
