Tijdens de NAVO-top in Ankara heeft de Amerikaanse president Donald Trump zijn Oekraïense ambtgenoot Volodymyr Zelensky toegezegd dat Oekraïne een licentie krijgt om zelf Patriot-onderscheppingsraketten te gaan produceren. Hoewel de deal door NAVO-chef Mark Rutte als een "enorme doorbraak" wordt gezien, uiten militaire analisten grote twijfels over de haalbaarheid en veiligheid van het project op korte termijn.
Een diplomatieke overwinning met logistieke haken en ogen
Zelensky drong op de top opnieuw aan op extra Patriot-systemen om de hevige Russische aanvallen met ballistische raketten het hoofd te bieden. De nood in Kyiv is hoog: de Oekraïense luchtmacht meldde recent nog dat door een kritiek tekort aan interceptors geen enkele van de 23 Russische ballistische raketten tijdens een recente nachtelijke aanval kon worden neergehaald, met meer dan twintig doden tot gevolg. Ballistische raketten vormen door hun hoge snelheid en steile baan het laatste grote tactische voordeel van Moskou.
Trump maakte echter duidelijk dat de VS de raketten niet zomaar uit de eigen strategische voorraad kan leveren. "We hebben ze zelf ook hard nodig", aldus de Amerikaanse president. De Amerikaanse en Europese voorraden zijn ernstig uitgeput, mede door het recente conflict met Iran en intensief gebruik door bondgenoten in de Golfregio.
Bovendien is de productie van de geavanceerde raketten traag en kostbaar; een enkele onderscheppingsraket kost zo’n 3 miljoen dollar en de VS kan de eigen voorraden naar verwachting pas in 2028 volledig hebben aangevuld.
Om dit capaciteitsprobleem te omgaan, wil Trump een fabriek opzetten zodat Oekraïne zelf aan de slag kan. Opvallend genoeg waren de Amerikaanse defensiebedrijven die de Patriots produceren (Lockheed Martin en RTX Corporation), ten tijde van de aankondiging nog niet officieel op de hoogte gebracht van het besluit. "Maar we hebben grote macht over de bedrijven. Dat komt wel goed," suste Trump de situatie.
Analisten waarschuwen voor Russische sabotage
Militaire experts reageren sceptisch op het plan om de complexe munitie daadwerkelijk op Oekraïens grondgebied te assembleren. Ivan Stupak, een voormalig officier van de Oekraïense veiligheidsdienst, wijst erop dat Oekraïne momenteel geen enkele veilige plek heeft. "Het gaat om uiterst geavanceerde, 'cutting-edge' technologie. Technisch en juridisch gezien denk ik dat dit project eerder op veilige Europese bodem zal worden opgetuigd, onder streng toezicht."
George Beebe, voormalig hoofdanalist voor Rusland bij de CIA en tegenwoordig directeur bij het Quincy Institute, deelt die zorgen. "Rusland zal zo'n fabriek aanvallen zodra de eerste hoeksteen is gelegd. Om die bouw te beschermen, zou Oekraïne bestaande Patriot-batterijen moeten weghalen bij de steden waar ze nu hard nodig zijn. Bovendien loopt de VS hiermee het risico dat deze gevoelige technologie in handen valt van de Russische inlichtingendienst."
Vriendelijke sfeer en een kwinkslag over Moskou
Ondanks de logistieke uitdagingen was de toon tussen Trump en Zelensky tijdens de bilaterale ontmoeting opvallend warm. De relatie tussen de twee leiders lijkt aanzienlijk verbeterd sinds hun stroeve ontmoeting in de Oval Office begin vorig jaar.
Trump prees Zelensky's effectiviteit in de oorlog en herhaalde dat hij ervan overtuigd is dat er snel een akkoord gesloten kan worden om de oorlog te beëindigen, waarbij de VS bereid is te werken aan een nieuw veiligheidspakket voor Oekraïne.
Toen Trump hardop vroeg of Zelensky bereid zou zijn om Vladimir Poetin in Moskou te ontmoeten voor vredesbesprekingen – een uitnodiging die door het Kremlin eerder als geopolitieke provocatie werd neergezet – reageerde Zelensky gevat:
"Dat is lastig, er hangen daar momenteel erg veel Oekraïense drones," een directe verwijzing naar de recente succesvolle langeafstandsaanvallen van Oekraïne op Russische raffinaderijen en infrastructuur diep achter de linies.
NAVO-steun en escalatie met Iran
Ondanks eerdere felle kritiek van Trump op verschillende bondgenoten, noemde hij de NAVO-top in de avond een "buitengewoon succes" en sprak hij vol lof over de verbindende rol van NAVO-chef Mark Rutte. De lidstaten kwamen tijdens de top overeen om Oekraïne komend jaar voor 70 miljard euro aan militaire steun toe te zeggen.
De top in Ankara werd echter overschaduwd door een zware escalatie in het Midden-Oosten. Na grootschalige Amerikaanse aanvallen op meer dan tachtig Iraanse doelen, sloeg Teheran vannacht terug met vergeldingsacties op Amerikaanse bases in de regio. Trump verklaarde dat het staakt-het-vuren met Iran definitief voorbij is en dreigde het Iraanse regime vanavond nog "heel hard te gaan raken".
