Opgesloten journalisten uit Belarus en Georgië winnen Sacharovprijs 2025

De Sacharovprijs 2025, de belangrijkste mensenrechtenprijs van de Europese Unie, is toegekend aan de Belarussische journalist Andrzej Poczobut en de Georgische journaliste Mzia Amaglobeli. Beiden zitten momenteel gevangen in hun respectievelijke landen vanwege hun werk en verzet tegen de autoritaire regimes.

Dat maakte de voorzitter van het Europees Parlement, Roberta Metsola, woensdag bekend in Straatsburg.

"Beide journalisten zitten in de gevangenis op basis van verzonnen aanklachten, simpelweg omdat ze hun werk deden en zich uitspraken tegen onrecht," aldus Metsola. "Hun moed om zich uit te spreken tegen onrechtvaardigheid, zelfs achter de tralies, is een krachtig symbool van vrijheid en democratie."

Andrzej Poczobut: Monddood gemaakt in Belarus

Andrzej Poczobut (52) is een Pools-Belarussische journalist, blogger en correspondent voor de invloedrijke Poolse krant Gazeta Wyborcza. Hij staat bekend om zijn uitgesproken kritiek op het regime van de Belarussische president Aleksandr Loekasjenko en is tevens een activist voor de Poolse minderheid in Belarus.

Poczobut zit al sinds 2021 vast in een strafkolonie. In 2023 werd hij veroordeeld tot acht jaar cel wegens onder meer het "schaden van de nationale veiligheid" en "haatzaaien". De aanleiding was zijn verslaggeving over de massademonstraties in 2020, die uitbraken na de frauduleus verlopen presidentsverkiezingen.

Zijn gezondheid in de strafkolonie is sindsdien verslechterd en hij krijgt niet de medische zorg die hij nodig heeft. Het is onbekend hoe het momenteel met hem gaat, aangezien zijn familie geen toestemming krijgt om hem te bezoeken. Het Europees Parlement heeft de aanklachten "politiek gemotiveerd" genoemd, gericht op "het tot zwijgen brengen van onafhankelijke stemmen".

Mzia Amaglobeli: Symbool van verzet in Georgië

Mzia Amaglobeli (50) is een prominente Georgische journalist en medeoprichter van de onafhankelijke onlinemediakanalen Batumelebi en Netgazeti. Zij werd in januari 2025 gearresteerd tijdens een antiregeringsdemonstratie in de stad Batoemi.

In augustus werd ze veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf. De officiële aanklacht luidde "verzet tegen, bedreiging van of geweld tegen een handhaver", nadat ze een politieagent een lichte tik in het gezicht gaf toen de politie demonstranten probeerde weg te duwen.

De EU en mensenrechtenorganisaties beschouwen haar rechtszaak als een politiek gemotiveerde poging om de persvrijheid te onderdrukken. Amaglobeli is uitgegroeid tot een boegbeeld van het verzet tegen de regerende partij "Georgische Droom", die sinds de betwiste verkiezingen van oktober 2024 wordt beschuldigd van het ontmantelen van de democratie. Tijdens haar voorarrest ging Amaglobeli 38 dagen in hongerstaking uit protest tegen de manier waarop ze in de gevangenis werd behandeld; volgens haar advocaten werd ze bespuugd, bedreigd en mishandeld.

"Dit vonnis zal niet alleen mij bestraffen," zei Amaglobeli in haar slotverklaring in de rechtszaal. "Maar welke beslissing u ook neemt, ik wil dat u weet dat ik mezelf als overwinnaar zie."

Over de Sacharovprijs

De Sacharovprijs voor de vrijheid van denken is vernoemd naar de Russische dissident en Nobelprijswinnaar Andrej Sacharov. De prijs wordt sinds 1988 jaarlijks uitgereikt door het Europees Parlement aan personen of organisaties die een uitzonderlijke bijdrage hebben geleverd aan de strijd voor mensenrechten. Aan de prijs is een geldbedrag van 50.000 euro verbonden.

De prijs dient vaak als voorbode voor de Nobelprijs voor de Vrede. Eerdere laureaten zoals Nelson Mandela, Malala Yousafzai en Denis Mukwege wonnen later ook de Nobelprijs. Dit geldt eveneens voor de Nobelprijswinnaar van dit jaar, de Venezolaanse oppositieleider María Corina Machado, die vorig jaar (2024) de Sacharovprijs ontving.

Poczobut en Amaglobeli waren de gezamenlijke kandidaten van de Europese christendemocraten en conservatieven. De andere finalisten waren journalistieke en humanitaire organisaties in Palestina en Servische studenten die tegen hun regering demonstreren.

De officiële uitreiking van de prijs vindt plaats op 16 december in het Europees Parlement.