Trump overweegt NAVO-vertrek na uitblijven Europese steun in Iran-oorlog
President Trump dreigt met een NAVO-vertrek nu bondgenoten steun weigeren in de oorlog tegen Iran. Terwijl de VS aandringt op actie in de Straat van Hormuz, kiezen lidstaten voor een eigen koers, wat de eenheid van de alliantie onder druk zet.
De fundamenten van de NAVO schudden op hun grondvesten nu de Amerikaanse president Donald Trump openlijk dreigt de Verenigde Staten terug te trekken uit het militaire bondgenootschap.
De directe aanleiding is de weigering van Europese bondgenoten om militaire steun te verlenen aan de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran, die inmiddels al meer dan een maand duurt en de wereldwijde energiemarkt ontregelt.
In een reeks explosieve interviews met onder meer The Telegraph en Reuters liet president Trump er geen misverstand over bestaan: zijn geduld met de Noord-Atlantische alliantie is op. Hij noemde de NAVO een "papieren tijger" — een organisatie die er gevaarlijk uitziet, maar weinig voorstelt als het erop aankomt. "Poetin weet dat ook," voegde hij eraan toe.
De blokkade van de Straat van Hormuz
De frustratie in het Witte Huis draait hoofdzakelijk om de Straat van Hormuz. Sinds de VS en Israël op 28 februari de aanval op Iran openden, heeft Teheran deze cruciale waterweg geblokkeerd. Hierdoor ligt de export van een vijfde van de wereldwijde olievoorraad stil, met benzineprijzen boven de $4 per gallon in de VS en een olieprijs die richting de $100 per vat schiet als gevolg.
Trump eist dat de Europese lidstaten, die voor hun energievoorziening afhankelijk zijn van deze route, zelf de blokkade doorbreken. "Verzamel wat moed, ga naar de Straat en pak het gewoon," schreef hij in kapitalen op Truth Social. Hij dreigde bovendien de wapenleveranties aan Oekraïne stop te zetten als Europa niet meewerkt aan een "coalition of the willing" tegen Iran.
Europese weigering en oplopende spanningen
De Europese reacties op de Amerikaanse druk zijn koel. Spanje heeft zijn luchtruim volledig gesloten voor Amerikaanse toestellen die betrokken zijn bij de strijd in Iran, terwijl Italië weigert de basis Sigonella in Sicilië beschikbaar te stellen.
De Franse onderminister van Defensie, Alice Rufo, herinnerde de VS eraan dat de NAVO een defensieve organisatie is voor het Euro-Atlantische gebied en niet bedoeld is voor operaties in de Perzische Golf.
De Britse premier Keir Starmer probeerde de gemoederen te bedaren door de dreigementen van Trump als "ruis" te bestempelen, maar was tegelijkertijd standvastig: "Dit is niet onze oorlog." Starmer hintte op een strategische koerswijziging waarbij het Verenigd Koninkrijk nauwere veiligheids- en economische banden met Europa zal zoeken om de Amerikaanse instabiliteit op te vangen.
Een constitutionele crisis in de maak?
De vraag is of Trump de VS daadwerkelijk eenzijdig uit de NAVO kan trekken. In 2024 nam het Amerikaanse Congres de National Defense Authorization Act (NDAA) aan, een wet die de president verbiedt het bondgenootschap te verlaten zonder een tweederdemeerderheid in de Senaat of een expliciete wet van het Congres.
Hoewel minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en Defensieminister Pete Hegseth de retoriek van Trump ondersteunen — door de NAVO een "eenrichtingsverkeer" te noemen — wijzen experts op een dreigende constitutionele crisis.
Zelfs als een formele uittreding juridisch wordt geblokkeerd, kan Trump de alliantie van binnenuit uithollen door troepen terug te trekken of simpelweg te weigeren Artikel 5 (collectieve defensie) te honoreren.
Rutte als bemiddelaar
Te midden van deze diplomatieke storm probeert NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte de eenheid te bewaren. Volgens ingewijden brengt hij volgende week een bezoek aan Washington om met Trump te spreken.
Hoewel de officiële lezing luidt dat dit bezoek al lang gepland stond, wordt het gezien als een ultieme poging om de "Trump-fluisteraar" opnieuw de broze alliantie te laten lijmen.
Terwijl de diplomaten koortsachtig overleggen, blijft de situatie in het Midden-Oosten escaleren. Met een Israëlisch grondoffensief in Libanon en raketaanvallen door Houthi-rebellen op Israël, lijkt het einde van de oorlog — en daarmee de rust binnen de NAVO — verder weg dan ooit.