Brandstofcrisis zet Den Haag onder druk: Kabinet kiest voor voorzichtigheid ondanks felle kritiek
In de Tweede Kamer is een verhit debat gaande. De oppositie pleit voor een prijsplafond naar Belgisch voorbeeld. Dit zou de winstmarges van oliemaatschappijen moeten afromen in plaats van de staatsschuld te verhogen.
De escalerende situatie in het Midden-Oosten laat zich inmiddels pijnlijk voelen in de Nederlandse portemonnee. Terwijl de brandstofprijzen aan de pomp recordhoogtes bereiken en de roep vanuit de Tweede Kamer om directe compensatie aanzwelt, houdt het kabinet de hand op de knip. Minister Heinen (Financiën) waarschuwt dat de "gratis opties op zijn" en dat de bodem van de schatkist in zicht komt.
Politieke verdeeldheid over de aanpak
In de Tweede Kamer is een verhit debat gaande over hoe de burger tegemoetgekomen moet worden. De oppositie, onder aanvoering van GroenLinks-PvdA en de SP, pleit voor een prijsplafond naar Belgisch voorbeeld. Dit zou de winstmarges van oliemaatschappijen moeten afromen in plaats van de staatsschuld te verhogen.
Aan de andere kant van het spectrum zien partijen als de VVD en JA21 meer heil in een directe verlaging van de accijnzen. Zij stellen dat dit de snelste manier is om de druk te verlichten. De kritiek hierop is echter dat zo’n generieke maatregel ook ten goede komt aan mensen die het financieel niet nodig hebben, wat miljarden aan belastinggeld kost.
Financiële tegenvallers beperken de slagkracht
Het kabinet benadrukt dat er momenteel weinig ruimte is voor gulle gebaren. De komende Voorjaarsnota bevat namelijk al een tegenvaller van zo’n 3 miljard euro:
- Arbeidsongeschiktheid: Ruim 1 miljard euro extra is nodig door een hogere instroom in de WIA, mede door burn-outs bij jonge vrouwen en een tekort aan keuringsartsen.
- Asiel en opvang: Een extra miljard is nodig voor de verlengde opvang van Oekraïense vluchtelingen en statushouders.
Minister Heinen benadrukt dat de overheid geld achter de hand moet houden voor een eventueel "zwartste scenario" waarbij de wereldwijde crisis nog verder escaleert.
Deskundigen: "Code Donkeroranje"
De Nederlandsche Bank (DNB) en het Nibud waarschuwen voor ondoordachte maatregelen. Volgens DNB-president Olaf Sleijpen verstoren prijsplafonds de markt en zijn ze onbetaalbaar. Hij adviseert het kabinet om steun uitsluitend gericht in te zetten voor de laagste inkomens, bijvoorbeeld via het Energienoodfonds.
Ondertussen is de situatie volgens DNB "donkeroranje". Hoewel er nog geen direct gevaar is voor de financiële stabiliteit van banken, zorgt de aanhoudende inflatie ervoor dat de rente mogelijk langer hoog blijft, wat ook de begroting van de centrale bank zelf raakt.
De vlucht over de grens
Terwijl Den Haag debatteert, stemt de burger met de voeten (of de autobanden). In de grensstreek is een massaal tanktoerisme ontstaan. In België is benzine momenteel tot wel 70 cent per liter goedkoper door het daar geldende prijsplafond.
Dit leidt tot enorme drukte bij Belgische pompstations en een verlies aan btw-inkomsten voor de Nederlandse staat. "Het wordt zo langzamerhand onbetaalbaar," stelt brancheorganisatie Drive, die vreest voor de overlevingskansen van Nederlandse pomphouders langs de grens.
Vooruitblik
Het kabinet weigert vooralsnog om overhaaste beslissingen te nemen. Er wordt gewerkt aan een inventarisatie van mogelijke maatregelen die vóór de voorjaarsnota in april klaar moet zijn. Pas in mei of juni worden concrete besluiten verwacht over eventuele koopkrachtondersteuning voor de tweede helft van het jaar.