De veiligheid, opvoeding en behandeling van jongeren in Nederlandse jeugdgevangenissen staan ernstig onder druk. De zes Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI's) kampen met een acuut personeelstekort, dat sinds begin dit jaar fors is toegenomen. Drie rijksinspecties slaan alarm in een gezamenlijke verklaring én in een brandbrief aan staatssecretaris Teun Struycken (NSC). Zij roepen op tot spoedige maatregelen om de situatie te stabiliseren en het pedagogisch fundament van het jeugdstrafrecht te waarborgen.

Zzp-stop vergroot crisissituatie

Aanleiding voor de crisis is het besluit om per april 2025 te stoppen met de inzet van zelfstandig werkende pedagogisch medewerkers. Die maatregel volgde op aangescherpte handhaving van de Wet DBA, die schijnzelfstandigheid moet tegengaan. In sommige JJI’s, zoals De Hartelborgt in Spijkenisse, bestond tot voor kort ruim 30% van het groepspersoneel uit zzp’ers (zelfstandige zonder personeel). Door het verbod op inhuur zijn deze inrichtingen geconfronteerd met directe en diepe gaten in de personele bezetting – vooral onder (senior) pedagogisch medewerkers, waarvan tot wel 52% van de functies openstaat.

Gevolgen voor jongeren: kortere dagen, meer afzondering

Het personeelstekort heeft directe impact op het dagelijks leven van de ruim 480 jongeren die verspreid over de instellingen in Lelystad, Sassenheim, Spijkenisse, Breda, Nijmegen en Veenhuizen verblijven. Zo zijn dagprogramma’s met onderwijs en therapie noodgedwongen ingekort. In De Hartelborgt krijgen jongeren op drie doordeweekse dagen minder uren onderwijs, mogen ze pas later uit hun kamer en worden ze eerder weer ingesloten. Avondmaaltijden vinden dan alleen plaats op de kamer, zonder gezamenlijk koken of tafelgesprekken.

Ook contactmomenten met familie en het eigen netwerk zijn beperkt, terwijl begeleid verlof en recreatie onder druk staan. Onderwijstijd valt structureel uit door zowel roosterwijzigingen als ziekteverzuim. Volgens de inspecties schaadt dit niet alleen de rechtspositie van jongeren, maar ook hun ontwikkeling, veiligheid en kans op succesvolle re-integratie.

Spanningen en risico’s nemen toe

Niet alleen jongeren, ook medewerkers ervaren de gevolgen. Door herverdeelde teams, hogere werkdruk en uitgevallen overlegmomenten is het pedagogisch klimaat verzwakt. Het ontbreekt personeel soms aan ruimte om de-escalerend te handelen of incidenten te voorkomen. In sommige leefgroepen moeten jongeren om en om op hun kamer blijven, zodat er met beperkte bezetting gewerkt kan worden — een extra versobering bovenop het al ingekorte dagprogramma.

Inspecties luiden de noodklok

In hun rapport en brief van 22 juli spreken de Inspectie Justitie en Veiligheid, de Inspectie van het Onderwijs en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd van een “zeer zorgwekkende situatie”. Zij wijzen erop dat het perspectief op verbetering, zoals eerder geschetst met de uitbreiding van JJI De Haven, inmiddels is vervaagd. Door een verwachte jaarlijkse groei van 2% in de capaciteitsbehoefte — als gevolg van meer jeugdige verdachten, langere detentieperiodes en extra PIJ-maatregelen — is uitbreiding dringend noodzakelijk. Toch blijft aanvullende financiering uit.

Politieke oproep

De inspecties dringen er met klem bij staatssecretaris Struycken op aan om snel en structureel in te grijpen. Zij pleiten voor:

• voldoende bevoegd en vakbekwaam personeel,

• uitbreiding van beveiligde plaatsen,

• een passende en toekomstbestendige financiering,

• en de realisatie van een extra JJI-locatie.

“Zonder ingrijpen komt niet alleen de ontwikkeling van deze jongeren in gevaar, maar uiteindelijk ook de veiligheid van onze samenleving,” zo besluiten de inspecties hun brief.

Lichtpunt in Spijkenisse

Toch is er ook een sprankje hoop. In De Hartelborgt zelf wordt het verdwijnen van de externe inhuur door zowel medewerkers als jongeren als positief ervaren: er is meer stabiliteit in de teams en beter contact tussen onderwijs en groepsleiding. Het Kompas College past de schooltijden aan en begeleidt jongeren zo goed mogelijk ondanks de beperkingen. Maar deze inzet kan niet opwegen tegen de structurele tekorten.