Minister Brekelmans biedt in Hawija persoonlijk excuses aan voor dodelijk bombardement 2015
De luchtaanval in de nacht van 3 juni 2015 was gericht op een industrieterrein waar IS autobommen produceerde. Het persoonlijke bezoek van de minister volgt op een reeks onthullingen en politieke debatten over de toedracht van de aanval.
Minister Brekelmans van Defensie heeft in de Iraakse stad Hawija persoonlijk excuses aangeboden aan de nabestaanden en slachtoffers van het Nederlandse bombardement in 2015. Bij die luchtaanval op een bommenfabriek van IS vielen zeventig burgerdoden.
Brekelmans noemde de gesprekken met de slachtoffers "indringend en aangrijpend" en kondigde aan 10 miljoen euro extra uit te trekken voor de wederopbouw van de stad.
Het persoonlijke bezoek van de minister volgt op een reeks onthullingen en politieke debatten over de toedracht en de nasleep van de aanval. In maart 2025 bood het kabinet al formele excuses aan, waarbij de aanval weliswaar als militair "rechtmatig" werd bestempeld, maar de gevolgen als "vreselijk" werden erkend. Brekelmans beloofde destijds naar Irak af te reizen zodra de veiligheidssituatie dit toeliet, een belofte die hij nu heeft ingelost.
Fatale inschattingsfout en gebrekkige inlichtingen
De luchtaanval in de nacht van 3 juni 2015 was gericht op een industrieterrein waar Islamitische Staat (IS) autobommen produceerde. Hoewel de aanval 's nachts werd uitgevoerd om burgerslachtoffers te mijden, leidde de enorme hoeveelheid explosieven die in de fabriek lag opgeslagen tot een verwoestende secundaire explosie. Hierdoor werd een complete woonwijk weggevaagd.
Pas in 2019 werd door onderzoeksjournalistiek van de NOS en NRC duidelijk dat er bij de aanval zeker zeventig burgers, waaronder kinderen, waren omgekomen. Jarenlang had het kabinet hierover gezwegen.
Een onderzoekscommissie onder leiding van oud-minister Winnie Sorgdrager presenteerde begin 2025 een hard oordeel over de kwestie. De conclusie luidde dat Nederland "bewust risico's" had genomen. Er was sprake van een gebrek aan eigen inlichtingen, waardoor te veel werd geleund op informatie van de Amerikanen.
Het Nederlandse team in het operatiecentrum was onderbezet en miste cruciale experts, zoals een juridisch adviseur. Daarnaast oordeelde de commissie dat toenmalig minister van Defensie Jeanine Hennis de Tweede Kamer in de nasleep "keer op keer" onvolledig en onjuist heeft geïnformeerd.
Verdwenen beelden en een 'maanlandschap'
De commotie rondom Hawija laaide in het voorjaar van 2025 opnieuw op toen er videobeelden opdoken die jarenlang zoek waren. Defensie stelde lang dat beelden van de ochtend na het bombardement niet meer bestonden of "niet relevant" waren. Na een publicatie in de Volkskrant werden de beelden alsnog teruggevonden op Vliegbasis Leeuwarden.
Toen de beelden in april in de Tweede Kamer werden getoond, was een "maanlandschap" zichtbaar rondom de krater. Dit weersprak de eerdere verklaring van de verantwoordelijke commandant, die tijdens verhoren had gezegd dat hij op de beelden geen zware schade aan woonwijken had gezien. Vanwege deze discrepantie heeft minister Brekelmans een onderzoek ingesteld naar het handelen van deze commandant.
Wederopbouw in plaats van schadevergoeding
Hoewel het kabinet excuses heeft gemaakt, leiden deze niet tot directe individuele schadevergoedingen voor de slachtoffers; het kabinet houdt vast aan de rechtmatigheid van de militaire inzet. Een groep Irakezen probeert via de rechter alsnog compensatie af te dwingen.
Wel zet Nederland in op steun voor de gemeenschap. Tijdens zijn bezoek bekeek Brekelmans twee inmiddels afgeronde wederopbouwprojecten. Met de toezegging van nog eens 10 miljoen euro extra hoopt Nederland bij te dragen aan het herstel van Hawija, al is nog onduidelijk waar dit geld precies naartoe gaat. "Ik ben mij er zeer van bewust dat geen enkele vorm van steun het leed kan wegnemen," aldus Brekelmans.