Een besloten bijeenkomst eerder deze week tussen de Amerikaanse president Donald Trump en NAVO secretaris-generaal Mark Rutte ontaardde in een verhitte discussie, die door een Europese functionaris werd omschreven als “niets anders dan een tirade van beledigingen”, aldus Amerikaanse media.
Politico meldde donderdag dat de bijeenkomst, die woensdag plaatsvond, de toenemende spanningen binnen de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie over het conflict met Iran blootlegde.
Trump uitte zijn frustratie tijdens de bijeenkomst in het Witte Huis en bekritiseerde de Europese bondgenoten omdat ze weigerden de Amerikaanse en Israëlische acties tegen Iran te steunen. “Het liep helemaal uit de hand”, vertelde een functionaris aan Politico.
“Het gesprek was niets anders dan een tirade van beledigingen.” De bronnen voegden eraan toe dat Trump ook “blijkbaar dreigde om zo ongeveer alles te doen”, wat duidt op mogelijke vergeldingsmaatregelen.
“Geen enkele verwachting van de NAVO”
Ambtenaren die bekend zijn met de gesprekken zeiden dat Trump de bondgenoten leek aan te sporen om te helpen bij het heropenen van de Straat van Hormuz, hoewel een ambtenaar van het Witte Huis elke formele eis ontkende en verklaarde: “Zoals president Trump gisteren zei, werd de NAVO op de proef gesteld, en ze faalden ... Hij heeft op dit moment geen enkele verwachting van de NAVO en heeft hen nergens om gevraagd.”
De NAVO-landen wijzen er daarentegen op dat Trump de oorlog met Iran is begonnen zonder hen te raadplegen en dat er geen aanval op de VS heeft plaatsgevonden die het collectieve verdedigingsmechanisme van het bondgenootschap in werking zou hebben gesteld.
Bondgenoten binnen NAVO bieden beperkte steun
Trump voerde zijn kritiek later op via zijn sociale mediaplatform Truth Social, waar hij schreef: “De NAVO was er niet toen we ze nodig hadden, en ze zullen er ook niet zijn als we ze weer nodig hebben. Denk aan Groenland, dat grote, slecht bestuurde stuk ijs!!!”
Leden van het bondgenootschap spraken vorig jaar hun verbazing uit toen Trump zijn eisen opvoerde dat Denemarken – een NAVO-lid – zijn grondgebied Groenland aan de VS zou afstaan, waarbij de president soms suggereerde dat er geweld zou kunnen worden gebruikt.
De NAVO heeft artikel 5, inzake collectieve verdediging, ook maar precies één keer ingeroepen, in de nasleep van de terroristische aanslagen op de VS in 2001.
Rutte erkende de spanningen van deze week, maar verdedigde de uitwisseling als constructief. “Ik voelde zijn teleurstelling over het feit dat hij vond dat te veel bondgenoten niet achter hem stonden,” zei Rutte tijdens een toespraak in Washington.
Voorwaardelijke steun
Europese leiders gaven ondertussen aan dat ze na een staakt-het-vuren voorwaardelijke steun zouden verlenen.
Friedrich Merz zei dat Duitsland na het sluiten van vrede zou kunnen helpen de scheepvaart te beveiligen, terwijl Fabien Mandon aangaf dat Frankrijk “strikt defensieve“ opties overwoog. John Healey voegde eraan toe dat het Verenigd Koninkrijk geen directe vervolgplannen had.
Ondanks de wrijving meldden NAVO-diplomaten in Brussel dat er na de bijeenkomst geen operationele beslissingen waren genomen, terwijl Rutte trachtte te verzekeren dat het bondgenootschap intact bleef.
Iranoorlog ten einde?
De VS en Iran kondigden dinsdag een staakt-het-vuren van twee weken aan, bemiddeld door Pakistan, als een stap in de richting van een mogelijk breder akkoord om een einde te maken aan het conflict dat op 28 februari door Washington en Tel Aviv tegen Teheran werd ontketend en waarbij duizenden doden en gewonden zijn gevallen.
Tijdens zijn twee niet-opeenvolgende termijnen als president heeft Trump zich openlijk minachtend en afwijzend uitgelaten over de NAVO, en heeft hij herhaaldelijk gesproken over een mogelijk vertrek uit het bondgenootschap.
