‘Sikkel van Armoede’ in Brussel: Kwart van inwoners kampt met armoederisico
De nieuwste Welzijnsbarometer schetst een somber beeld: een kwart van de Brusselaars leeft in armoede. Door hoge woonkosten en strengere uitkeringsregels groeit de kloof in gezondheid en onderwijs tussen de Brusselse gemeenten in sneltempo.
De sociale ongelijkheid in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest bereikt zorgwekkende proporties. Volgens de Welzijnsbarometer 2025 van het Observatorium voor Gezondheid en Welzijn leeft bijna een kwart van de Brusselaars onder de armoederisicogrens.
Vooral de stijgende woonkosten en een golf aan hervormingen in de werkloosheidsuitkeringen zetten het sociaal weefsel van de hoofdstad onder hoogspanning.
De cijfers uit de barometer schetsen een somber beeld van de Belgische hoofdstad. Waar het armoederisico in Vlaanderen op 7% en in Wallonië op 13% ligt, piekt Brussel op 23 tot 25%.
De geografische spreiding van deze precariteit is frappant: zes van de tien armste gemeenten van België bevinden zich in Brussel, met Sint-Joost-ten-Node, Sint-Jans-Molenbeek en Anderlecht als trieste koplopers.
Wonen als luxeproduct
De grootste boosdoener is de loodzware woonlast. Voor de armste 20% van de Brusselaars slokt huisvesting (inclusief energie en water) meer dan de helft van het maandelijks inkomen op.
- Leefbudget: Na aftrek van de woonkosten houden de armste gezinnen gemiddeld slechts 10 tot 13 euro per persoon per dag over voor voeding, transport en zorg.
- Woonkwaliteit: Een kwart van de inwoners leeft in een woning met ernstige gebreken (zoals vocht of gebrekkig licht), terwijl 30% in een overbezet huis woont.
- Wachtlijsten: Begin 2025 stonden er ruim 55.000 gezinnen op de wachtlijst voor een sociale woning, waarbij wachttijden van meer dan tien jaar inmiddels de norm zijn.
De verschuiving van RVA naar OCMW
Er vindt een opvallende verschuiving plaats in het sociale vangnet. Terwijl het aantal werkloosheidsuitkeringen (RVA) daalt, explodeert het aantal leefloonaanvragen bij de OCMW's. In Brussel steeg het aantal leefloongerechtigden tussen 2013 en 2025 met maar liefst 66%.
Onderzoekster Marion Englert (Vivalis) waarschuwt dat de federale beperking van werkloosheidsuitkeringen in de tijd deze trend zal versterken. De verwachting is dat het aantal mensen met een leefloon in Brussel dit jaar voor het eerst het aantal werklozen met een uitkering zal overtreffen. Vooral jongeren worden hard getroffen: één op de zes Brusselse jongeren (18-24 jaar) is inmiddels afhankelijk van een leefloon.
Impact op gezondheid en onderwijs
De kloof tussen arm en rijk vertaalt zich direct in levensjaren. Er zit een verschil van bijna vijf jaar in levensverwachting tussen de rijkste gemeenten (zoals Sint-Pieters-Woluwe) en de armste (zoals Molenbeek). Chronische ziekten zoals diabetes komen drie keer vaker voor bij de laagste inkomensgroepen.
Ook de volgende generatie betaalt de prijs:
- Onderwijs: In Sint-Joost heeft 24% van de leerlingen in het middelbaar minstens twee jaar schoolachterstand, tegenover slechts 8% in rijkere wijken.
- Schoolverzuim: Meer dan 21% van de Brusselse leerlingen spijbelt regelmatig, een cijfer dat in drie jaar tijd is verdubbeld.
Extreme precariteit
Naast de officiële statistieken groeit ook de "onzichtbare" armoede. De barometer schat dat er meer dan 50.000 mensen zonder papieren in de stad verblijven (4% van de bevolking).
Tegelijkertijd nam de dakloosheid in twee jaar tijd met 25% toe. Voor deze groepen, die vaak buiten de reguliere hulpverlening vallen, is de toegang tot zorg en gezonde voeding nagenoeg onbestaande.