Er komt geen algemeen verbod op sociale media voor kinderen jonger dan 16 jaar in Vlaanderen. Dat heeft Vlaams minister van Media Cieltje Van Achter (N-VA) bevestigd in haar nieuwe actieplan "Veilig Online". In plaats van jongeren de toegang te ontzeggen, wil de regering de verantwoordelijkheid bij de techbedrijven leggen: wie niet meewerkt aan een veilige omgeving, riskeert offline gehaald te worden.
De beslissing volgt op een langdurig debat binnen de Vlaamse regering over de impact van sociale media op de mentale gezondheid van jongeren. Hoewel de gevaren – van verslavende algoritmes tot desinformatie – breed worden erkend, kiest Vlaanderen bewust niet voor het "Australische model", waar een harde leeftijdsgrens wordt gehanteerd.
Politieke verdeeldheid en advies Hoge Gezondheidsraad
Binnen de coalitie waren de meningen verdeeld. Regeringspartijen Vooruit en CD&V pleitten, in navolging van recente maatregelen in Australië, voor een optrekking van de minimumleeftijd naar 15 of 16 jaar. Momenteel ligt die grens theoretisch op 13 jaar.
De N-VA verzette zich echter tegen zo'n totaalverbod en haalde haar slag thuis, mede gesteund door advies van de Hoge Gezondheidsraad. Die raad pleitte weliswaar voor betere bescherming, maar waarschuwde dat een strikt verbod averechts kan werken.
"Sociale media zijn niet altijd veilig, zeker niet voor onze kinderen en jongeren. Dat moet anders. Maar dat doen we niet door onze jongeren te straffen met een nieuw verbod." — Cieltje Van Achter (N-VA)
Volgens de minister zou een verbod het onderwerp taboe maken en een vals gevoel van veiligheid creëren. De vrees bestaat dat tieners zouden uitwijken naar minder gereguleerde en potentieel schadelijkere platformen, of hun toevlucht zouden zoeken in game-omgevingen en chat-apps die nog moeilijker te controleren zijn. Bovendien erkent de minister dat sociale media voor veel jongeren ook een bron van steun, expressie en gemeenschap zijn.
De bal ligt bij de techreuzen
Het plan "Veilig Online" verschuift de focus van het bestraffen van de gebruiker naar het verplichten van de aanbieder. Vlaanderen eist dat socialemediabedrijven de bestaande regels strikt naleven en hun platformen fundamenteel veiliger maken. De kernpunten van het plan zijn:
Echte leeftijdsverificatie: De huidige grens van 13 jaar moet effectief worden gehandhaafd met robuuste controlesystemen.
Stopzetten van verslavende elementen: Functies zoals 'oneindig scrollen' (infinite scroll) moeten verdwijnen voor tieners.
Verbod op gepersonaliseerde advertenties: Minderjarigen mogen niet langer het doelwit zijn van gerichte reclame op basis van hun data.
Aanpak van desinformatie: Platforms moeten strenger optreden tegen nepnieuws en 'fake ads'.
Minister Van Achter is scherp voor de verdienmodellen van bedrijven zoals Meta, die volgens haar grof geld verdienen aan malafide advertenties. "Het probleem is niet dat het te moeilijk is om dit aan te pakken, maar dat het te winstgevend is," aldus de minister.
Dreigen met 'offline halen'
De Vlaamse regering dreigt met zware sancties voor platformen die weigeren mee te werken. Van Achter trekt de vergelijking met fysieke producten:
"Het principe is eenvoudig: wie structureel weigert kinderen en jongeren te beschermen, verliest het recht op onze markt. Net zoals we onveilige producten uit de winkelrekken halen tot ze aan de normen voldoen, kunnen we ook platformen of diensten tijdelijk offline halen als de uitbater weigert ze veilig te maken."
Als bewijs dat dit mogelijk is, verwijst de minister naar de Europese Commissie, die eerder al TikTok Lite dwong om bepaalde functies op te schorten.
Inzetten op mediawijsheid
Naast handhaving blijft educatie een belangrijke pijler. Het plan stelt dat mediawijsheid een basisvaardigheid moet worden voor elke Vlaming. De focus ligt hierbij op het leren herkennen van desinformatie, deepfakes en manipulatie door artificiële intelligentie, zodat gebruikers van alle leeftijden weerbaarder worden in de digitale wereld.
