Na een onderbreking van 37 jaar blaast de Belgische Defensie het historische 51ste Smaldeel nieuw leven in. Tijdens een ceremoniële plechtigheid aan de Koninklijke Militaire School werd het vaandel van de eenheid officieel overhandigd in aanwezigheid van minister van Defensie Theo Francken en de Chef Defensie, generaal Frederik Vansina.
Via het sociale platform X lichtte minister Francken de heroprichting toe als een belangrijk nieuw hoofdstuk voor de Belgische luchtmacht, waarmee het land zijn grondgebonden luchtafweer na decennia van afwezigheid weer opbouwt.
Van Koude Oorlog-historie naar een nieuwe uitvalsbasis
Het 51ste Smaldeel werd oorspronkelijk opgericht in 1959 om gedurende de Koude Oorlog het NAVO-luchtruim te beschermen tegen luchtdreigingen vanuit de Sovjet-Unie. Na de val van de Berlijnse Muur in 1989 werd de eenheid ontbonden, waarna ook de resterende Belgische capaciteit voor grondgebonden luchtverdediging geleidelijk verdween.
Met de heroprichting wordt de eenheid ingedeeld bij 1 Wing op de luchtmachtbasis van Beauvechain in Wallonië. Deze locatie dient voorlopig als basis: het smaldeel zal volgens het defensieplan uiterlijk in 2032 verhuizen naar het Vlaamse Ursel.
Bescherming van strategische infrastructuur tegen moderne dreigingen
De hernieuwde inzet voor luchtafweer is ingegeven door de snelle toename van dreigingen, voornamelijk door het intensievere gebruik van drones, kruisraketten, gevechtsvliegtuigen en helikopters in moderne conflicten.
Minister Francken benadrukte dat België dringend behoefte heeft aan nieuwe en krachtige verdedigingssystemen, gezien het grote aantal strategische locaties op Belgisch grondgebied.
Het gaat hierbij onder meer om de hoofdkwartieren van de NAVO en de Europese Unie, financiële instellingen zoals Euroclear en Swift, en de zeehavens van Antwerpen en Zeebrugge.
Het Blue Dome-programma en materiële investeringen
Het 51ste Smaldeel gaat een centrale rol spelen binnen het zogeheten 'Blue Dome'-programma van Defensie. Dit initiatief verbindt verschillende detectiesystemen, commandocentra en wapensystemen om dreigingen vanuit de lucht sneller te kunnen opsporen en onderscheppen.
Om deze meerlagige verdediging te realiseren, omvat het programma een omvangrijke aankoop van 10 NASAMS-raketsystemen, 20 Skyranger 30-luchtafweerkanonnen, 14 moderne radars en 54 commandovoertuigen.
Het NASAMS-systeem zet luchtafweerraketten in voor doelen op korte en middellange afstand. De Skyranger 30 is uitgerust met een 30mm-kanon om drones en andere laagvliegende dreigingen uit te schakelen, en dient tevens ter bescherming van de NASAMS-installaties zelf.
Voor de aanschaf van het NASAMS-materieel werkt België samen met Nederland. De Nederlandse defensieaankooporganisatie ondertekende eind september een contract met de Noorse fabrikant Kongsberg voor de Belgische systemen, die uiteindelijk door de Belgische luchtmacht gebruikt zullen worden.
Operationele planning en integratie binnen de NAVO
De heroprichting van het 51ste Smaldeel betekent niet dat de luchtafweer direct operationeel is. Zoals minister Francken op 14 oktober toelichtte in de Kamercommissie voor Landsverdediging, start de geleidelijke opbouw van de operationele capaciteit pas vanaf het einde van 2027.
Na het voltooien van deze opbouw zal de eenheid bijdragen aan de geïntegreerde lucht- en raketverdediging van de NAVO ter bescherming tegen het gehele spectrum van luchtdreigingen.
