De NAVO kampt op haar eigen grondgebied met een sterk toenemend aantal incidenten met drones, wat leidt tot een dringende roep om goedkopere en efficiëntere afweersystemen. Recent moesten gevechtsvliegtuigen – waaronder Franse toestellen die worden ingezet voor de Baltische luchtbewaking – verdachte drones neerhalen boven Letland en Roemenië.
Volgens NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte en de Letse premier Andris Kulbergs kan het bondgenootschap niet onbeperkt dure onderscheppingsraketten en gevechtsvliegtuigen blijven inzetten om goedkope onbemande systemen uit de lucht te schieten. Er moet snel worden geïnvesteerd in afweertechnieken van dezelfde prijscategorie als de drones zelf.
Nieuw wapensysteem
Het verdedigen tegen drones is voor de NAVO ingewikkeld omdat het een nieuw wapensysteem betreft waarmee nog weinig ervaring is opgedaan, stelt Patrick Bolder, defensie-expert bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS).
Drones bestaan in talloze varianten en groottes, waardoor kleine modellen moeiteloos onder de radar door kunnen vliegen. In het conflict in Oekraïne zijn drones in korte tijd uitgegroeid tot het belangrijkste wapen op het slagveld, waar ze de rol van traditionele artillerie grotendeels hebben overgenomen.
Ze worden gebruikt voor verkenning, transport en precisie-aanvallen via videoverbindingen. Daarnaast spelen ze een grote rol in psychologische oorlogsvoering: het constante gezoem zaait voortdurend dreiging en onzekerheid onder soldaten.
Semtex en de aanslagpoging in Leipzig
Dat de dreiging zich niet beperkt tot het oostelijke slagveld, bleek op de luchthaven van Leipzig — een belangrijk logistiek knooppunt voor wapentransporten en luchtverkeer naar Oekraïne.
Vlak bij een Oekraïens vrachtvliegtuig werd een drone aangetroffen die was uitgerust met een ontstekingsmechanisme en zware militaire explosieven, waaronder semtex en PETN. De Duitse minister van Binnenlandse Zaken Dobrindt sprak van een poging tot een aanslag en een "nieuw niveau van dreiging" binnen een hybride aanvalsscenario.
Na de vondst werd al het vliegverkeer opgeschort. Tijdens het incident moest een vrachttoestel van DHL de landing afbreken. Op zo'n 400 meter hoogte en zes kilometer van het vliegveld kwam het toestel in botsing met een onbekend projectiel, wat lichte schade aan de neus veroorzaakte.
Volgens berichtgeving van Bild ging het vermoedelijk om een tweede drone die was voorzien van een camera om de aanslag te filmen. Hoewel de ontsteker van de eerste drone uiteindelijk niet afging en door specialisten onschadelijk werd gemaakt, had het voorval tot grote schade kunnen leiden.
Afkomst onduidelijk
Hoewel het Duitse Openbaar Ministerie en de antiterrorismeafdeling van de politie de zaak onderzoeken, is de exacte herkomst van de drone nog niet vastgesteld. Betrokkenheid van een buitenlandse mogendheid of een Russische sabotageactie wordt echter niet uitgesloten.
Volgens Duitsland-correspondent Charlotte Waaijers en EU- en NAVO-correspondent Kysia Hekster maken dit soort incidenten deel uit van een bredere hybride oorlogsvoering. Rusland zet gerichte provocaties, spionage en schendingen van het luchtruim in om te testen hoe ver de NAVO-bondgenoten durven te gaan in hun reactie en hoe stevig de onderlinge steun is.
Deze dreiging valt samen met toenemende twijfels over de Amerikaanse afschrikkingskracht door uitspraken van Trump. Midden in de zomer kwamen 32 NAVO-ambassadeurs bijeen om de reeks incidenten te bespreken, wat leidde tot een verklaring waarin de gebeurtenissen als "onacceptabel en gevaarlijk" werden bestempeld.
Versnelling innovatie nodig
De NAVO-landen proberen het tij te keren. Vorig jaar maakte Defensie 1 tot 2,5 miljard euro vrij voor anti-dronemaatregelen, en tijdens de NAVO-top in Ankara in juli werd besloten gezamenlijk 35 miljard euro te investeren in anti-dronetechnieken.
Daarmee moet onder meer het aantal opgeleide dronepiloten voor eind 2027 zijn vervijfvoudigd. Toch is dit niet voldoende. Bolder benadrukt dat defensieapparaten te log zijn en dat besluitvorming te traag verloopt, terwijl de innovatie aan het front in hoog tempo doorgaat.
In Oekraïne ontwikkelen Rusland en Oekraïne aan de lopende band geavanceerdere én goedkopere drones om elkaar te slim af te zijn. De NAVO staat achteraan in deze wedloop en schiet drones van enkele duizenden euro's neer met wapens van miljoenen.
Om deze onhoudbare kostenpost te stoppen, moet de NAVO snel innoveren met radarsystemen op verschillende hoogtes en goedkope onderscheppingsdrones. Bovendien moeten deze systemen niet alleen aan de buitengrenzen worden ingezet, maar ook ter bescherming van kritieke infrastructuur op eigen grondgebied.
Oplossing ligt in Europa
Volgens Bolder ligt de sleutel tot een efficiënt en betaalbaar afweersysteem in een intensievere samenwerking tussen de Europese NAVO-lidstaten, de EU en Oekraïne. Oekraïne beschikt over de nodige productiecapaciteit, kennis en actuele gevechtservaring.
Door gezamenlijk EU-geld vrij te maken voor innovatieprojecten kan Europa de eigen kennis opbouwen, de economie versterken en strategisch zelfstandiger worden. Zo wordt voorkomen dat er in een tijd waarin Amerikaanse steun minder vanzelfsprekend is, Europees belastinggeld naar de Verenigde Staten vloeit voor de aanschaf van materieel.
