Honderden leerkrachten uit het levensbeschouwelijk onderwijs hebben woensdag actie gevoerd aan het Brusselse kabinet van Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA). In een gemeenschappelijk vakbondsfront (COD-Onderwijs, COC, COV, ACOD en VSOA-Onderwijs), gesteund door de koepel Katholiek Onderwijs Vlaanderen, uitten zij hun diepe bezorgdheid over de geplande hervormingen en de daarmee gepaard gaande besparingsoperatie van de Vlaamse regering.
De onvrede is groot. Aan het einde van de betoging droegen vakbondsvertegenwoordigers symbolisch een begrafeniskist vol protestbrieven het kabinet binnen. Hoewel minister Demir na afloop met de vakbonden in gesprek ging en beloofde naar de praktische knelpunten te kijken, weigert ze vooralsnog de maatregel uit te stellen of te tornen aan de geplande besparingsdoelstelling.
Flexibilisering en miljoenenbesparingen
De hervorming, die op 1 september 2026 moet ingaan, geeft scholen aanzienlijk meer vrijheid in de organisatie van de wettelijke twee wekelijkse uren levensbeschouwing (zoals godsdienst en niet-confessionele zedenleer).
In plaats van de vaste wekelijkse uren mogen scholen de lessen bundelen in grotere blokken per twee weken, per maand of zelfs over een langere periode (bijvoorbeeld projectdagen). Ook het inzetten van afstandsonderwijs en digitale taken wordt expliciet toegestaan.
Volgens de Vlaamse regering is de maatregel nodig om de versnippering van de lesroosters tegen te gaan en te vermijden dat leerkrachten voor 'miniklasjes' van slechts enkele leerlingen staan. Daarnaast is de operatie financieel gedreven: de regering mikte aanvankelijk op een jaarlijkse besparing van 100 million euro, al lijkt de opbrengst nu rond de 80 tot 90 million euro te gaan liggen.
Oorspronkelijk wilde de regering de aparte levensbeschouwelijke vakken in het officieel onderwijs volledig vervangen door één vak 'interlevensbeschouwelijke dialoog', maar dat stuitte op grondwettelijke bezwaren.
De besparing wordt nu gerealiseerd door scherpe minimumnormen op te leggen voor klasgroottes, waardoor klassen over verschillende graden en onderwijsvormen (zoals de A- en B-stroom) heen moeten worden samengevoegd. Scholen mogen pas splitsen vanaf 25 leerlingen in de eerste graad en vanaf 27 leerlingen in de tweede en derde graad.
"Chaos en kwaliteitsverlies"
De onderwijswereld reageert ontzet. Volgens simulaties van de vakbonden en Katholiek Onderwijs Vlaanderen heeft de maatregel direct impact op zo'n 1400 leerkrachten. Bruno Vanobbergen, topman van Katholiek Onderwijs Vlaanderen, legt uit dat de impact pas de afgelopen weken – na de publicatie van de uitvoeringsbesluiten – pijnlijk duidelijk werd.
In het katholiek basisonderwijs verdwijnt naar schatting 8 tot 9 procent van de uren godsdienst; in het secundair onderwijs loopt dat op tot 13 procent. Leerkrachten en directeurs vrezen voor organisatorische chaos en een drastische daling van de onderwijskwaliteit:
Overvolle klassen en graadklassen: Severine Boccauw, leerkracht zedenleer in de Vlaamse Ardennen, schetst de realiteit: "In de ene school blijf ik privéles geven aan één leerling, terwijl in mijn andere school een klas van 29 leerlingen uitbreidt naar een groep van 36. Hoe geef je daar nog kwalitatief les?" Ook het samenvoegen van verschillende leeftijden (graadklassen) ligt gevoelig. Volgens critici mist de vereiste pedagogische basis als leerlingen uit het eerste en tweede leerjaar, of pubers uit verschillende jaren, worden samengezet.
Verlies van veilige dialoog: Het karakter van de lessen verandert fundamenteel als ze in massale groepen of projectdagen worden gegoten, waarschuwen de leerkrachten. Hananja (42), die protestantse godsdienst geeft in Antwerpen, benadrukt de maatschappelijke rol van het vak: "Wij zijn geen bijbelstudiegroepjes of koranklasjes. Het gaat over dialoog, respect en identiteitsvorming." Muazzez Akyazi (islamitische godsdienst) vult aan: "Je wilt kwetsbare leerlingen aan de praat krijgen over moeilijke onderwerpen. Dat durven ze niet in te grote groepen met leerlingen die ze amper kennen."
Het domino-effect op het lerarentekort
Minister Demir argumenteert dat leerkrachten die hun uren levensbeschouwing verliezen, hun expertise kunnen inzetten om de gaten van het algemene lerarentekort te vullen door andere vakken te gaan geven. In de praktijk creëert dit echter een pijnlijk domino-effect.
Vastbenoemde leerkrachten zullen weliswaar niet zonder inkomen vallen, maar zij worden noodgedwongen ingezet voor vakken zoals Nederlands, wiskunde of Frans. Omdat zij daar vaak de specifieke vakkennis voor missen, vrezen directeurs voor kwaliteitsverlies.
Bovendien verdringen deze vastbenoemde krachten jonge, tijdelijke leerkrachten die wél de juiste expertise en diploma's voor die knelpuntvakken hebben. "Stel dat een jonge leerkracht Nederlands moet schuiven voor mij, terwijl ik die expertise niet heb? Dat kan toch niet?", vraagt godsdienstleerkracht Katrien Cuijvers zich af.
Voor niet-vastbenoemde leerkrachten levensbeschouwing, zoals de 57-jarige Geert uit Limburg, lijkt het onderwijsverhaal door het wegvallen van de uren in zijn regio zelfs helemaal voorbij.
Hoop gevestigd op Raad van State
Terwijl het GO!-onderwijs scenario's en leidraden uitwerkt om scholen te helpen bij de complexe puzzel, hopen veel directeurs en leerkrachten nog op het advies van de Raad van State over het decreet. Er wordt gehoopt dat dit advies alsnog zal leiden tot bijsturing of bijkomende middelen vanuit de regering om de scherpe kantjes van de hervorming te verzachten.
