België en Nederland hebben donderdag de Russische ambassadeur op het matje geroepen na de grootschalige schending van het Poolse luchtruim door Russische drones in de nacht van dinsdag op woensdag. In totaal drongen negentien drones het Poolse luchtruim binnen, waarbij een deel ervan met behulp van Nederlandse F-35-straaljagers werd neergehaald.

Volgens Polen vlogen de drones tot wel 300 kilometer het Poolse grondgebied binnen, richting Oekraïne. Warschau spreekt van een “grootschalige provocatie” en vermoedt dat Rusland het reactievermogen van de NAVO wilde testen. Rusland ontkent dat het ging om een doelbewuste aanval op Polen en stelt dat de drones per ongeluk het Poolse luchtruim binnendrongen. NAVO-landen betwijfelen die lezing.

België: “Agressieve en roekeloze daad”

Op verzoek van vice-eersteminister en minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) werden donderdag zowel de Russische zaakgelastigde als de recent benoemde ambassadeur Denis Gonchar op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Brussel ontboden. Omdat Gonchar nog niet officieel in functie is, was ook de zaakgelastigde aanwezig.

België veroordeelde tijdens het gesprek “met de grootste stelligheid de opzettelijke schending van het luchtruim van een lidstaat van de Europese Unie”. Volgens Prévot vormt deze “agressieve en roekeloze daad een nieuwe ernstige escalatie vanwege Rusland tegenover de EU en de NAVO”, en “brengt ze rechtstreeks de veiligheid van onze burgers, de regionale stabiliteit en de internationale vrede in gevaar”.

België eist dat Rusland onmiddellijk stopt met elke schending van het soevereine luchtruim van EU- en NAVO-lidstaten, elke militaire provocatie die de spanningen in Europa kan doen toenemen en elke actie die de regionale instabiliteit voedt en de collectieve veiligheid ondermijnt.

Daarnaast betuigde België zijn volledige solidariteit met Polen. Belgische militairen namen in de nacht van dinsdag op woensdag deel aan de operatie tegen de drones, onder meer door bij de luchtbevoorrading van de ingezette gevechtsvliegtuigen te assisteren. Prévot kondigde aan dat België samen met internationale partners de druk op Moskou verder zal opvoeren en de sancties tegen Rusland en zijn medeplichtigen wil versterken.

Nederland: “Onacceptabel, roekeloos of erger”

Ook in Nederland werd de Russische ambassadeur Vladimir Tarabrin donderdag op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag ontboden. Demissionair minister David van Weel (VVD) noemde de drone-invallen “onacceptabel, wat de reden erachter ook is”. Volgens hem was het optreden van Rusland “ofwel roekeloos, of nog erger: een flagrante schending van het NAVO-luchtruim”.

Nederlandse F-35’s, die sinds eind augustus in Polen gestationeerd zijn om samen met Noorwegen drie maanden lang het NAVO-luchtruim boven Oost-Europa te bewaken, hielpen mee om de drones neer te halen. De Poolse premier Donald Tusk bedankte premier Dick Schoof voor de Nederlandse inzet. Schoof prees op zijn beurt de snelle en effectieve reactie van de NAVO en benadrukte dat verder onderzoek nodig is voordat eventuele nieuwe sancties tegen Rusland overwogen worden.

Van Weel wees erop dat meerdere Europese landen, waaronder Spanje, Roemenië, de Baltische staten, Zweden en Polen zelf, de Russische ambassadeur hebben ontboden. Het oproepen van een ambassadeur is een zwaar diplomatiek signaal en gebeurt zelden, maar is de afgelopen jaren vaker ingezet, onder meer na de dood van de Russische oppositieleider Alexei Navalny.

VN spoedzitting en NAVO-reactie

Polen heeft naar aanleiding van de drone-invallen artikel 4 van het NAVO-verdrag ingeroepen, wat voorziet in een spoedoverleg wanneer de veiligheid of territoriale integriteit van een lidstaat bedreigd wordt. Daarnaast komt de VN-Veiligheidsraad op verzoek van Polen bijeen voor een spoedzitting over de kwestie. Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en andere leden steunen het Poolse verzoek. Rusland, als vast lid van de Raad, zal naar verwachting bij het overleg aanwezig zijn.

Ook Duitsland kondigde donderdag aan zijn bijdrage aan de bescherming van de oostflank van het NAVO-grondgebied op te voeren. Berlijn wil de inzet van Duitse gevechtsvliegtuigen voor de bewaking van het Poolse luchtruim “uitbreiden en verlengen”.

Polen heeft intussen het vliegverkeer langs de grens met Belarus en Oekraïne tijdelijk aan strengere regels onderworpen. Tot 9 december mogen er van zonsopgang tot zonsondergang alleen bemande toestellen vliegen die aan extra veiligheidsvereisten voldoen en voortdurend contact houden met de luchtvaartautoriteiten.