De Democratische Partij heeft bij de tussentijdse verkiezingen in de Verenigde Staten een omvangrijke overwinning behaald door de controle over zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat te veroveren. Met deze uitslag brengen de kiezers een zware slag toe aan de Republikeinse Partij en het bestuur van president Donald Trump.

De overwinning luidt een nieuw tijdperk in van parlementaire tegenmacht in Washington, waarbij de Democraten de wetgevende agenda van de president in de laatste twee jaar van zijn mandaat ingrijpend kunnen dwarsbomen en strenge overheidsinspecties kunnen instellen.

Historische kantelpunten in de Senaat

In de Senaat hebben de Democraten de meerderheid gegrepen met een verwachte verhouding van 53 tegen 42 zetels, gedreven door minstens zeven zetelwinsten in staten die voorheen als bolwerken van de Republikeinen golden.

In Kansas won Democraat Adam Hamilton de senaatsrace van Roger Marshall, waarmee hij de eerste Democratische senator voor die staat wordt sinds 1932. In Texas versloeg James Talarico zijn Republikeinse tegenstander Ken Paxton; dat betekent de eerste Democratische overwinning voor de Senaat in Texas sinds 1988. Een vergelijkbare omwenteling vond plaats in Maine, waar de langzittende Republikeinse senatrateur Susan Collins werd verslagen door Troy Jackson.

In het Zuiden van het land boekten de Democraten eveneens historische zeges. In South Carolina won Annie Andrews van Darline Graham, die eerder was aangesteld na het onverwachte overlijden van haar broer Lindsey Graham. Andrews wordt daarmee de eerste gekozen vrouwelijke senator in de geschiedenis van de staat.

In North Carolina veroverde voormalig gouverneur Roy Cooper een zetel ten koste van Michael Whatley, terwijl in Iowa voormalig paralympiër Josh Turek won van Ashley Hinson. In Ohio keerde Sherrod Brown terug in de Senaat door Jon Husted te verslaan na een van de duurste verkiezingscampagnes uit de Amerikaanse geschiedenis.

Eerste moslimsenator

Daarnaast brachten de verkiezingen diverse primeurs. In Michigan versloeg de arts Abdul El-Sayed de Republikein Mike Rogers. Met zijn overwinning in Michigan schrijft de Democratische kandidaat Abdul El-Sayed geschiedenis als de eerste moslim die wordt verkozen in de Amerikaanse Senaat.

De arts en voormalig volksgezondheidsfunctionaris won de felbevochten race om de zetel van de afzwaaiende senator Gary Peters door de Republikein Mike Rogers te verslaan. De campagne werd gekenmerkt door harde aanvallen op zijn religieuze achtergrond vanuit de Republikeinse hoek en president Donald Trump, alsmede door interne partijspanningen nadat zijn voormalige primaire tegenstander Haley Stevens haar steun aan Rogers verleende.

El-Sayed verwierp beschuldigingen over extremisme beslist en vierde zijn zege in Detroit met een emotionele toespraak waarin hij direct uithaalde naar de Republikeinse leiding. Zo wees hij vicepresident JD Vance op de constitutionele verplichting om hem in januari te beëdigen en gaf hij Trump mee dat hij hem, na al diens moeite met het uitspreken van zijn naam, na de beëdiging simpelweg "senator" mag noemen.

In Minnesota werd Peggy Flanagan gekozen als de eerste inheemse Amerikaanse vrouw in de Senaat. De Democraten wisten ook zetels te behouden in onder meer Georgia met Jon Ossoff en Oregon met Jeff Merkley. De Republikeinen behielden senaatszetels in onder meer Arkansas, Oklahoma, Louisiana en Florida.

Machtsverschuiving in het Huis en de staten

In het Huis van Afgevaardigden drongen de Democraten diep door in districten waar Trump twee jaar geleden nog met ruime cijfers won. Zetelwinsten werden geboekt in onder meer Iowa, Texas, Florida, Pennsylvania, Kentucky, Missouri, Nebraska, Ohio, Utah en Indiana, waar J.D. Ford de drievoudige afgevaardigde Victoria Spartz versloeg.

Ook langs de grensstreek tussen Texas en Mexico keerden kiezers terug naar de Democraten. Door het behalen van de meerderheid staat Hakeem Jeffries op het punt de eerste zwarte Speaker van het Huis van Afgevaardigden te worden. Hij heeft een agenda voor de eerste 100 dagen aangekondigd die gericht is op het verlagen van de levensonderhoudskosten en het uitoefenen van streng toezicht op de regering-Trump.

Naast de strijd om het Congres stemden kiezers in 36 staten voor een nieuwe gouverneur. De grootste verrassing vond plaats in Texas, waar Gina Hinojosa de zittende gouverneur Greg Abbott versloeg en de eerste Latina gouverneur van de staat wordt.

In Georgia werd Keisha Lance Bottoms de eerste zwarte vrouwelijke gouverneur van een Amerikaanse staat, terwijl Byron Donalds in Florida de eerste zwarte Republikeinse gouverneur werd. In Iowa won Rob Sand de gouverneursrace, wat een einde maakte aan twee decennia van Republikeins bestuur op die post.

Democratische gouverneurs in Pennsylvania, Illinois, Maryland, Massachusetts en New York wisten hun herverkiezing te verzilveren, terwijl Amy Klobuchar de gouverneursverkiezing in Minnesota won. Op deelstatelijk niveau veroverden de Democraten bovendien de macht in het Huis van Afgevaardigden in North Carolina en de Senaat in Wisconsin.

Kiezersongenoegen, inflatie en de oorlog met Iran

De verkiezingsuitslag werd sterk beïnvloed door een brede ontevredenheid onder het Amerikaanse publiek. Uit peilingen bleek dat ongeveer drie vierde van de kiezers zich gefrustreerd of ontevreden toonde over de koers van het land.

Hoewel economische beloften twee jaar geleden centraal stonden bij de terugkeer van Trump in het Witte Huis, beoordeelde 75 procent van de kiezers de huidige economie als matig of slecht. Ongeveer 8 op de 10 gaven aan dat de aanhoudende inflatie tot financieel leed heeft geleid.

Naast de kosten van levensonderhoud noemden kiezers ook overheidscorruptie en de oorlog met Iran als doorslaggevende thema's voor hun stem. Uit de peilingen kwam naar voren dat ongeveer 60 procent van de kiezers van mening is dat president Trump zijn eigen belangen verkiest boven de belangen van het land.

Strategieën en reacties uit Washington

Na het bekend worden van de uitslagen spraken Democratische leiders als Chuck Schumer en Hakeem Jeffries van een ingrijpende verandering van het politieke landschap. Voormalig president Barack Obama verklaarde dat het Amerikaanse volk een duidelijke boodschap heeft afgegeven voor leiderschap dat verbindt en concrete oplossingen biedt.

Senator Bernie Sanders benadrukte dat het Congres de president nu daadwerkelijk ter verantwoording kan roepen. Vanuit het Witte Huis liet communicatiedirecteur Steven Cheung via sociale media weten dat Donald Trump nog altijd de president is, terwijl ondernemer Elon Musk met een knipoog reageerde op de uitkomst.

President Trump reageerde in interviews met Fox News en The New York Times op het verlies. Hij gaf aan de uitslag te accepteren en bereid te zijn tot samenwerking met de Democraten, maar kondigde tegelijkertijd aan zijn veto in te zetten tegen wetgeving die hij onaanvaardbaar vindt.

Trump weet de nederlaag van zijn partij mede aan het feit dat hijzelf niet op het stembiljet stond, evenals aan de stijgende benzineprijzen als gevolg van het conflict met Iran. Volgens de president steunden kiezers zijn inhoudelijke beleid ten aanzien van Iran wel, maar waren zij niet bereid de directe financiële consequenties aan de pomp te dragen.

Tijdens de toelichting op de verkiezingsresultaten verdedigde Trump tevens zijn besluit om de jaarlijkse militaire steun van 3,8 miljard dollar aan Israël stop te zetten. Hij gaf aan dat het land voldoende welvarend is geworden en dat hij deze stap heeft afgestemd met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu.

De Democraten gaven aan hun nieuwe machtspositie in het Congres te gaan gebruiken voor diepgaande onderzoeken naar topfunctionarissen, onder wie minister van Defensie Pete Hegseth en voormalig adviserend ondernemer Elon Musk.

Reactie op de financiële markten

De Democratische overwinning veroorzaakte eveneens beweging op de wereldwijde financiële markten. Beleggers anticipeerden op een periode van toegenomen politieke verdeeldheid en mogelijke aanscherping van de regelgeving voor technologie- en AI-bedrijven, wat leidde tot dalingen op de aandelenbeurzen en een verzwakking van de Amerikaanse dollar. De dollarindex zakte met 0,5 procent naar 101,3, terwijl de euro steeg naar 1,1250 dollar.

De rente op 10-jarige Amerikaanse staatsobligaties daalde naar 4,9 procent door een toegenomen vraag naar veilige beleggingen, wat er ook voor zorgde dat de goudprijs met 0,9 procent steeg naar 3.954 dollar per ounce.

Tegelijkertijd namen de verwachtingen in de geldmarkten toe dat de Federal Reserve de rente in december met 25 basispunten zal verhogen, mede door een stijging van het aantal vacatures in de Verenigde Staten naar 7,5 miljoen.

Op de energiemarkten daalden de olieprijzen licht als gevolg van diplomatieke inspanningen rond het Midden-Oosten, ondanks de spanningen rond een Amerikaanse aanval op een Iraans schip tijdens de verkiezingsdag.