Het Europees Openbaar Ministerie (EOM) slaat alarm over de omvangrijke fraude met het Europese coronaherstelfonds. Uit het jaarverslag over 2025 blijkt dat de geschatte schade inmiddels is opgelopen tot ruim 5 miljard euro, bijna een verdubbeling ten opzichte van het jaar daarvoor. Terwijl de deadline voor het fonds nadert, groeit de kritiek op het gebrekkige toezicht en de mazen in de wet waar georganiseerde misdaad dankbaar gebruik van maakt.
Aan het eind van 2025 liepen er bij het EOM ruim 500 actieve onderzoeken naar fraude met de zogeheten Recovery and Resilience Facility (RRF). In totaal zijn er bijna 2000 verdachten in beeld. De stijging wordt deels verklaard door de naderende deadline; landen moeten voor het einde van 2026 hun plannen hebben afgerond, wat leidt tot een eindsprint aan aanvragen en daarmee een toename in verdachte gevallen.
Italië in het vizier
Hoewel het fonds bedoeld was om alle EU-lidstaten op de been te helpen na de pandemie, concentreert de fraude zich momenteel sterk in Italië. Bijna tweederde van alle lopende onderzoeken heeft betrekking op dit land. Dit is deels te verklaren door het feit dat Italië met bijna 200 miljard euro de grootste ontvanger is, maar ook door de effectiviteit van de Italiaanse fiscale politie (Guardia di Finanza).
De vrees voor maffia-infiltratie, waar onderzoekers al in 2021 voor waarschuwden, is inmiddels werkelijkheid geworden. Vorig jaar resulteerde een grootschalig onderzoek nog in 22 arrestaties in Italië, Oostenrijk, Roemenië en Slowakije.
Daarbij werd voor 600 miljoen euro aan activa bevroren, waaronder villa's, Rolex-horloges en luxe auto's. De criminelen maakten gebruik van geavanceerde AI-software en fictieve bedrijven om honderden miljoenen euro's weg te sluizen.
Kritiek op toezicht en "Noodrem"
Ondanks de miljarden die op het spel staan, is er felle kritiek op de controlemechanismen. De Europese Rekenkamer publiceerde onlangs een vernietigend rapport waarin gesteld wordt dat de Europese Commissie te veel heeft vertrouwd op de eigen controles van de lidstaten.
Volgens de Rekenkamer ontbreekt het aan informatie over de werkelijk gemaakte kosten. "De Commissie betaalt soms al uit terwijl projecten alleen nog op papier bestaan," aldus de Rekenkamer.
In 2020 bedong Nederland nog een 'noodremprocedure' om betalingen te kunnen bevriezen als landen hun economische hervormingen niet nakomen, maar in de praktijk blijkt het terugeisen van reeds uitgekeerd geld juridisch zeer complex.
Toekomstige begroting
De onthullingen komen op een politiek gevoelig moment. De Europese Commissie wil het RRF-model, waarbij landen zelf plannen indienen voor hun deel van de begroting, als blauwdruk gebruiken voor de nieuwe meerjarenbegroting (2028-2034). Critici, waaronder Europarlementariërs, vrezen dat dit de deur voor fraude nog verder openzet als de centrale controlerende rol van Brussel verder verwatert.
Hoofdrolspelers binnen het EOM, zoals hoofdaanklager Laura Kövesi, dringen aan op meer bevoegdheden en middelen. Zij stelt dat criminele netwerken momenteel opereren in een klimaat van "hoge opbrengsten en lage risico's".
Terwijl Nederland tot eind vorig jaar nog geen lopende fraudeonderzoeken had bij het EOM, waarschuwen experts dat geen enkel land immuun is voor de geraffineerde methoden van de internationale georganiseerde misdaad.
