Hoewel het aantal incidenten met agressie en intimidatie de afgelopen jaren is verdubbeld, laat de Nederlandse lokale politiek zich niet zomaar wegjagen. Driekwart van de huidige gemeenteraadsleden stelt zich op 18 maart opnieuw verkiesbaar. Dat blijkt uit grootschalig onderzoek van de NOS, de regionale omroepen en de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden.
De cijfers zijn even hoopgevend als verontrustend. Aan de ene kant blijft de bereidheid om de lokale samenleving te dienen groot: 75 procent van de raadsleden wil door, een percentage dat gelijk is aan dat van vier jaar geleden. De drijfveer is veelal positief; raadsleden willen een bijdrage leveren aan hun buurt of stad, en maar liefst 86 procent kijkt met tevredenheid terug op de behaalde resultaten van de afgelopen periode.
De schaduwkant: intimidatie als 'het nieuwe normaal'
Tegenover die voldoening staat een grimmige realiteit. Een derde van de raadsleden heeft de afgelopen bestuursperiode te maken gehad met agressie, bedreiging of verbaal geweld. Dit is ruim een verdubbeling ten opzichte van 2022 en zelfs een verzesvoudiging vergeleken met 2015.
De incidenten variëren van online haat en anonieme doodsverwensingen tot fysieke intimidatie op straat. Vooral vrouwelijke raadsleden zijn vaak het doelwit. De aanleidingen zijn divers: van beladen dossiers zoals de komst van een asielzoekerscentrum tot ogenschijnlijk kleine lokale kwesties zoals een verkeersdrempel of het plaatselijke zwembad. Ook complottheorieën op sociale media over 'geheime agenda's' maken het werk er niet makkelijker op.
De prijs van het raadslidmaatschap
De druk op de volksvertegenwoordigers is niet alleen psychisch, maar ook fysiek en organisatorisch. Het raadswerk is voor velen een zware bijbaan van gemiddeld 20 uur per week. Voor de 42 procent die dit combineert met een fulltimebaan, is de belasting extreem hoog. Tijdgebrek en een te hoge werkdruk worden dan ook vaker genoemd als reden om te stoppen dan de toegenomen agressie.
Toch laat de intimidatie diepe sporen na:
Zelfcensuur: Raadsleden geven aan voorzichtiger te worden in debatten of bepaalde onderwerpen zelfs te mijden.
Afstand: Er wordt letterlijk en figuurlijk meer afstand bewaard tot inwoners.
Impact op privéleven: Incidenten worden thuis verzwegen om het gezin niet te belasten, en de persoonlijke veiligheid is een constante bron van zorg.
"Een dikke huid is nodig"
Abdullah Uysal, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, benadrukt dat elk incident er één te veel is. Hoewel hij blij is dat zo veel mensen actief willen blijven als volksvertegenwoordiger, werkt de vereniging samen met het ministerie hard aan preventie en nazorg. "Je moet tegenwoordig een dikke huid hebben," verzucht een raadslid in het onderzoek.
Ondanks de eieren tegen de ramen, de vuurwerkbommen tijdens protesten en de achtervolgingen door personen op fatbikes, blijft de democratische ruggengraat van Nederland vooralsnog recht. De passie voor de lokale publieke zaak lijkt voor de meerderheid nog altijd groter dan de angst voor de excessen.
