Het sentiment rondom sociale media is in 2026 definitief aan het kantelen. Terwijl het aantal gebruikers en de tijdsbesteding onverminderd hoog blijven, trekt een recordaantal Nederlanders aan de bel over de mentale gevolgen. Opvallendste conclusie uit het nieuwste Nationale Social Media Onderzoek: de roep om een verbod voor kinderen klinkt het luidst bij de jongeren zelf.

Uit het jaarlijkse trendonderzoek van Newcom, gehouden onder 6685 respondenten, blijkt dat de markt voor sociale media verzadigd raakt maar nog steeds groeit. In totaal maken 14,6 miljoen Nederlanders gebruik van een of meerdere platforms. WhatsApp, YouTube en Facebook blijven de grootste spelers, terwijl TikTok, Signal en de reis-app Polarsteps forse groeicijfers noteren.

Toch is er een duidelijke schaduwzijde. Het aantal mensen dat zegt zich door sociale media minder gelukkig te voelen, is gestegen naar 2,6 miljoen. Daarnaast geven 7,2 miljoen Nederlanders aan dat zij het liken, delen en scrollen als een gevaar voor hun mentale gezondheid beschouwen. "De impact die het heeft op ons mentale welzijn en de mate van eenzaamheid is heel groot geworden," stelt Newcom-directeur Neil van der Veer.

Gen Z breekt met het cliché

De zorgen vertalen zich in een groeiende roep om harde wetgeving. Bijna twee op de drie Nederlanders (63%) steunen inmiddels een verbod op sociale media voor kinderen onder de 16 jaar, een stijging ten opzichte van 57% vorig jaar.

De grootste verschuiving vindt plaats onder Generatie Z (15-28 jaar). Waar vorig jaar nog 44% van deze jongeren voor een verbod was, is dat nu gestegen naar 60%. Van der Veer noemt dit een enorme verschuiving die het cliché doorbreekt dat jongeren geen regels willen: "Dit is de generatie die er ervaring mee heeft, zij zien de gevaren mogelijk nog meer".

De belangrijkste redenen voor deze steun zijn de bescherming tegen schadelijke content (81%) en het verminderen van de sociale druk om altijd 'aan' te staan (58%).

Gezondheid en verslaving

De cijfers tonen een correlatie tussen intensief gebruik en gezondheidsklachten. Intensieve gebruikers, in het onderzoek 'Social media junkies' genoemd, voelen zich vaker eenzaam (26%) dan mensen die minder actief zijn (10%). Ook voelen zij zich fysiek minder fit en zijn ze minder tevreden over zichzelf.

Volgens verslavingsinstituut Jellinek is er echter een nuance tussen veelgebruik en daadwerkelijke verslaving. "Veel mensen die sociale media gebruiken, hebben moeite ermee te stoppen. Maar ze hebben er tegelijkertijd niet zoveel last van dat een behandeling in de ggz nodig is," aldus Floor van Bakkum van Jellinek. Desondanks proberen inmiddels 5,5 miljoen Nederlanders hun gebruik actief te verminderen.

Internationale druk en de 'Australische methode'

De Nederlandse discussie staat niet op zichzelf. In mei 2025 riepen ruim 1400 artsen en wetenschappers de politiek al op om de leeftijd voor smartphones te verhogen naar 14 jaar en voor sociale media naar 16 jaar. Deze oproep krijgt nu extra gewicht door ontwikkelingen in het buitenland.

Australië voerde eind 2025 als eerste land ter wereld een hard verbod in voor kinderen onder de 16 jaar. Een maand na invoering zijn daar al 4,7 miljoen accounts verwijderd. Platforms die de regels overtreden, riskeren boetes tot bijna 30 miljoen euro. Meerdere Europese landen en de Europese Commissie volgen dit experiment met grote interesse.

Techreuzen onder vuur

Onder druk van deze ontwikkelingen nemen techbedrijven zelf maatregelen. TikTok heeft aangekondigd in Europa strenger te gaan controleren en accounts van kinderen onder de 13 jaar te verwijderen, mede door de inzet van gezichtsherkenningssoftware.

Tegelijkertijd stapelen de juridische problemen zich op. Snapchat trof deze week een schikking met een 19-jarige Amerikaanse vrouw die claimde dat het ontwerp van de app haar verslaafd maakte en haar mentale gezondheid schaadde. Dit is de eerste van duizenden vergelijkbare zaken die in de Verenigde Staten op de rol staan tegen bedrijven als Meta (Facebook, Instagram) en ByteDance (TikTok). Binnenkort zal ook Meta-topman Mark Zuckerberg moeten getuigen in deze slepende kwesties.

Het jaar 2026 lijkt het moment waarop de balans doorslaat. Hoewel 14,6 miljoen Nederlanders dagelijks hun apps openen, groeit het besef dat de huidige situatie onhoudbaar is. Of het nu via rechtszaken, overheidsverboden of zelfregulering door gebruikers is: de onbegrensde groei van sociale media ligt definitief onder een vergrootglas.