Een Antwerpse onderzoeksrechter waarschuwt in een scherpe, anonieme open brief dat België "evolueert naar een narcostaat". De rechter, die zelf vier maanden moest onderduiken in een safehouse wegens ernstige bedreigingen uit het drugsmilieu, stelt dat "uitgebreide maffieuze structuren" zich hebben verankerd en een "parallelle macht" vormen die zowel de politie als het gerecht ondermijnt.
De brief, die gericht is aan de leden van de commissie Justitie, schetst een verontrustend beeld van de georganiseerde misdaad in het land. "Wat zich vandaag afspeelt, is geen klassiek misdaadvraagstuk meer. We staan voor een georganiseerde dreiging die onze instellingen ondermijnt," aldus de rechter.
"Evolueren we naar een narcostaat? Overdreven? Volgens onze drugscommissaris is deze evolutie ingezet. Mijn collega’s en ik delen dat aanvoelen," zo staat in de brief. De auteur stelt dat een narcostaat wordt getypeerd door een illegale economie, corruptie en geweld – elementen die in België steeds vaker zichtbaar zijn.
Corruptie, geweld en een parallelle economie
De rechter geeft concrete voorbeelden. Miljarden euro's uit de drugshandel worden witgewassen en vinden hun weg naar de reguliere economie, zoals de vastgoedsector en de horeca, waardoor prijzen worden opgedreven.
Tegelijkertijd is er sprake van wijdverbreide corruptie. Sleutelfiguren in de haven, bij de douane, de politie en zelfs binnen justitie worden omgekocht of bedreigd. Volgens de rechter wordt voor het verzetten van een container 100.000 euro betaald; een sporttas verplaatsen kan 50.000 euro opleveren. "We zien corruptie op vele niveaus," getuigt ze anoniem bij de VRT.
Het geweld escaleert, met niet alleen afrekeningen in het milieu (moord en foltering), maar ook geweld op straat dat onschuldige burgers treft. De rechter waarschuwt dat een aanslag, ontvoering of 'homejacking' schokkend eenvoudig online te bestellen is "via een Snapchat-account voor een paar honderd euro."
"Soldaat zonder rugdekking"
De briefschrijfster voelt zich persoonlijk en structureel in de steek gelaten. Na haar vier maanden in een safehouse was er "geen overheid die ons contacteert, die actief een aanbod doet ter ondersteuning, geen compensatie, geen opvang voor familie en collega’s." De overheid lijkt te zeggen: "'It just comes with the job'".
Ze beschrijft hoe ze zelf moest "ijveren" om de kosten voor een alarmsysteem thuis vergoed te krijgen. Ze voelt zich van "een nobele ridder voor de rechtsstaat" verworden tot een "soldaat in de frontlinie zonder rugdekking".
Deze intimidatie is volgens haar een "gevaarlijke aantasting van de democratie". Het wordt moeilijker om rechters te vinden die in drugszaken willen vonnissen. "Een bange rechter kan geen goede rechter zijn," stelt ze. "Hoelang gaat het duren vooraleer een collega zich genoodzaakt ziet een procedurefout uit de hoed te toveren om zijn handtekening niet onder een veroordeling te moeten zetten?"
Oproep voor een masterplan
De rechter roept op tot een "masterplan" en een duurzame strategie. Op korte termijn eist ze vijf concrete maatregelen:
Wetgeving om anoniem te kunnen werken.
Een vast aanspreekpunt bij Justitie en Binnenlandse Zaken voor bedreigde magistraten.
Een verzekering en compensatie voor alle fysieke en materiële schade.
Het afschermen van privéadressen in officiële databanken zoals het Rijksregister.
Een kordate aanpak van gsm-gebruik in gevangenissen, van waaruit criminelen operaties blijven aansturen.
Context en reactie
De zorgen beperken zich niet tot Antwerpen. In augustus luidde de Brusselse procureur ook al de noodklok over het escalerende drugsgeweld en de twintig schietpartijen deze zomer in de hoofdstad. De federale regering onderzoekt momenteel de inzet van het leger op straat. Deze crisis komt echter op een moment dat België voor grote bezuinigingen staat, wat extra financiering voor justitie onzeker maakt.
Minister van Justitie Annelies Verlinden erkent de grote zorgen en belooft "een tandje bij te steken". Ze zegt te werken aan betere anonimisering van persoonsgegevens in documenten, meer beveiliging in gerechtsgebouwen (zoals een verdubbeling van het aantal scanstraten) en de aanpak van gsm's in de cel. "Dat zij het doelwit worden, is onaanvaardbaar."
De onderzoeksrechter besluit haar brief met een sombere conclusie: "Alle inspanningen van politie en justitie ten spijt, we slagen er niet meer in de burgers en onszelf te beschermen. (...) De vraag is niet of de rechtsstaat bedreigd wordt. Dat is hij al. De vraag is hoe onze staat zich gaat verdedigen."
