Op 1 januari gaat de veelbesproken beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd van start. De hervorming, het pronkstuk van de regering-De Wever om de werkgelegenheidsgraad naar 80 procent te tillen, betekent een fundamentele breuk met het verleden. Terwijl voorstanders wijzen op de noodzaak om de krappe arbeidsmarkt te activeren, klinkt er felle kritiek vanuit coalitiepartner CD&V en experten over de sociale gevolgen van dit "experiment van ongeziene schaal".
Vanaf 1 januari is de Belgische werkloosheidsuitkering niet langer onbeperkt in de tijd. België verliest daarmee zijn status als wereldwijde uitzondering. De maatregel wordt in fases ingevoerd, maar de impact zal snel voelbaar zijn. Volgens de RVA (Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening) zullen de komende anderhalf jaar in totaal zo'n 194.000 mensen hun uitkering verliezen.
De eerste golven van schrappingen
De hervorming treft specifieke groepen in verschillende golven:
1 januari: Een groep van ruim 20.000 mensen verliest als eerste hun recht op een uitkering. Dit betreft werklozen die al 20 jaar of langer niet gewerkt hebben en schoolverlaters die langer dan een jaar een inschakelingsuitkering ontvangen.
Begin 2026: Twee maanden later volgt een groep van 40.000 werkzoekenden die tussen de 8 en 20 jaar werkloos zijn.
Vervolg: In de loop van 2026 en 2027 volgen nog vier golven.
Er zijn uitzonderingen voorzien voor oudere werknemers met een lange loopbaan en mensen met een erkende arbeidsbeperking.
Politieke botsing over 'niet-toeleidbare' werklozen
Binnen de federale regering zorgt de hervorming voor hoogspanning. CD&V trekt aan de alarmbel over een groep van naar schatting 10.000 kwetsbare werklozen. Volgens parlementslid Nahima Lanjri (CD&V) kampen deze mensen met medische, mentale, sociale of leerproblemen, waardoor ze feitelijk "niet job-klaar" zijn, maar ook niet in het klassieke bijstandsysteem passen.
"Ik vrees dat zij van de radar zullen verdwijnen zonder de juiste begeleiding," waarschuwt Lanjri. Vlaams minister van Sociale Economie Hilde Crevits (CD&V) pleit voor een apart statuut met een vervangingsinkomen voor deze groep.
Coalitiepartner Vooruit reageert echter geërgerd op de publieke kritiek van CD&V. Kamerlid Anja Vanrobaeys stelt dat Vooruit reeds wetsvoorstellen heeft gedaan om deze groep te beschermen en al garanties heeft binnengehaald voor 3.000 mensen. Zij verwijt CD&V publieke stemmingmakerij in plaats van het steunen van bestaande plannen.
"Experiment van ongeziene schaal"
De regering rekent erop dat de hervorming een positief effect zal hebben: minister van Werk David Clarinval verwacht dat een derde van de getroffenen een baan zal vinden, een derde zal terugvallen op het inkomen van een partner, en een derde naar het OCMW zal doorstromen.
Arbeidsmarktexpert Ive Marx (UAntwerpen) noemt die inschatting echter een "best case scenario" en waarschuwt voor de snelheid en hardheid van de maatregel. "Dit is een experiment op een schaal die we nog nooit gezien hebben," stelt Marx. Hij vreest dat de OCMW's overspoeld zullen worden en de toevloed niet aankunnen.
Marx wijst bovendien op een "perfecte storm" op de arbeidsmarkt:
Het aantal vacatures daalt en de economie koelt af.
Er is toenemende concurrentie door de activering van langdurig zieken.
De uitbreiding van flexi-jobs en studentenarbeid verhoogt de druk op reguliere banen.
Ondanks de waarschuwingen erkent Marx dat de hervorming onvermijdelijk was, gezien de onhoudbare spanning op de arbeidsmarkt en de unieke positie van België.
Onomkeerbare maatregel
De effecten van de hervorming zijn nog niet zichtbaar in de huidige cijfers, maar de werkloosheid zit wel in de lift. In november steeg het aantal langdurig werklozen licht en telde België in totaal bijna 300.000 uitkeringsgerechtigde werklozen, een stijging van 3,6% tegenover een jaar eerder.
Dat de klok niet meer teruggedraaid zal worden, lijkt intussen ook door de oppositie aanvaard. Zelfs PS-voorzitter Paul Magnette gaf in een interview toe dat deze hervorming definitief is, omdat de rechten van degenen die ze verloren hebben niet eenvoudig hersteld kunnen worden en er geen politiek draagvlak meer is voor het oude systeem van onbeperkte uitkeringen.
