In het kielzog van de aanhoudende overbevolkingscrisis in de Belgische gevangenissen, is de federale regering deze week opgeschrikt door een flinke interne aanvaring. De beslissing om militairen in te zetten voor de beveiliging van Joodse instellingen leidde tot hoogspanning binnen de vijfpartijencoalitie, nadat minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) volledig buitenspel werd gezet.

Achter de rug om: Hoe Verlinden werd gepasseerd

De lont ging in het kruitvat toen minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) en minister van Defensie Theo Francken (N-VA) in een gezamenlijk persbericht aankondigden dat er militairen zouden worden ingezet om Joodse scholen en synagogen te beveiligen. Dit besluit volgde op een recente aanval in Luik en de groeiende bezorgdheid over antisemitisme.

Het opmerkelijke aan deze aankondiging? Minister Verlinden moest het nieuws via de pers vernemen.

Verlinden had het dossier rond de inzet van militairen op straat strategisch gekoppeld aan de nijpende situatie in de gevangenissen (waar inmiddels meer dan 640 gedetineerden op de grond slapen).

Door gebruik te maken van een oud wetsartikel kon de commissaris-generaal van de federale politie, Eric Snoeck, echter rechtstreeks de hulp van het leger inroepen. Hierdoor was een beslissing van de voltallige regering niet meer nodig en werd de blokkade van Verlinden handig omzeild.

Harde woorden vanuit CD&V: "Respectloos"

De manier van werken schoot bij CD&V in het verkeerde keelgat en legde de sluimerende spanningen binnen de coalitie bloot. Topstukken binnen de partij reageerden scherp op de in hun ogen solistische actie:

• Sammy Mahdi (Voorzitter CD&V): Noemde de actie "vrij respectloos" en beschuldigde Quintin en Francken ervan de politiebaas te hebben geïnstrumentaliseerd. "In een regering met vijf partijen kan je niet zomaar je goesting doen," aldus Mahdi, die ook wees op de verantwoordelijkheid van de premier.

• Vincent Van Peteghem (Vicepremier CD&V): Benadrukte dat de bescherming van de Joodse gemeenschap logisch is, maar dat de gevolgde procedure "niet voor herhaling vatbaar" is. Hij waarschuwde dat het negeren van de gevangeniscrisis leidt tot "pleisters op een houten been" plakken en een recept is voor recidive.

• Annelies Verlinden (Minister van Justitie): Waarschuwde haar collega's dat de politiek een ploegsport is. "Niemand kan soloslim spelen. Als we dat blijven doen, zal het heel moeilijk worden om de troepen bij elkaar te houden."

De verdediging en het beruchte "wegmasseren"

Vanuit de hoek van de initiatiefnemers klonk een heel ander geluid. Minister Quintin (MR) verdedigde zich door te stellen dat hij simpelweg zijn verantwoordelijkheid nam voor de veiligheid van burgers, wijzend op het feit dat de 'administratieve politie' onder zijn bevoegdheid valt, in tegenstelling tot de 'gerechtelijke politie' van Verlinden. "Ik ben niet bezig met politieke spelletjes," verklaarde hij.

Premier Bart De Wever (N-VA) nam de verdediging van de beslissing op zich. Hoewel hij de frustratie van Verlinden begreep—"Ik kan aannemen dat het misschien onaangenaam is als je dat in de krant moet vernemen"—benadrukte hij dat de procedure wettelijk klopte. Hij beloofde de ergernis bij Verlinden te zullen "wegmasseren" door zich keihard in te zetten voor een oplossing voor de overbevolking in de gevangenissen.

Ook vanuit de legervakbond ACMP klonk overigens kritiek. Vakbondsman Yves Huwart vroeg zich hardop af waarom militairen structureel de gaten van de politie moeten vullen, wijzend op het gebrek aan een duidelijk wettelijk kader en de vrees voor een jarenlange inzet.

De ontknoping: Een verrassend akkoord

Ondanks de hoogoplopende emoties bracht de crisis de partijen uiteindelijk toch rond de tafel. Slechts enkele dagen na de botsing werd er een consensus bereikt tussen premier De Wever, vicepremier David Clarinval (MR) en minister Verlinden. Er ligt nu een akkoord dat de overbevolking in de gevangenissen, de inzet van militairen én de inwerkingtreding van het nieuwe strafwetboek deblokkeert.

Verlinden reageerde tevreden op de inhoudelijke uitkomst, die volgens haar "enkele honderden" grondslapers zal schelen dankzij maatregelen als extra elektronisch toezicht en snellere doorstroom.

Op de uitspraak van de premier dat haar frustraties 'weggemasseerd' zouden worden, reageerde Verlinden met een knipoog maar resoluut: "Het probleem is niet weggemasseerd. Ik ben niet gemasseerd. We zijn samen, met respect voor elkaar en constructief, tot dit akkoord gekomen."