Precies een jaar nadat de Amerikaanse president Donald Trump besloot het agentschap voor ontwikkelingshulp USAID (United States Agency for International Development) te ontmantelen, maakt de Belgische koepelorganisatie 11.11.11 de trieste balans op. In een nieuw rapport, getiteld 'America first, menselijkheid laatst', stelt de organisatie dat de drastische besparingen al aan meer dan 600.000 mensen het leven hebben gekost. De vrees is dat dit aantal tegen 2030 zal oplopen tot in de miljoenen.
Vrijwel onmiddellijk na zijn eedaflegging gaf Donald Trump, in samenwerking met het ‘besparingagentschap’ DOGE onder leiding van Elon Musk, het bevel om de internationale geldkraan dicht te draaien. Musk bestempelde USAID als een broeinest van fraude en "radicale gekken", en voerde een nagenoeg volledige ontmanteling door. Programma’s voor voedselhulp, gezondheidszorg en noodopvang vielen van de ene op de andere dag stil.
Een dodelijke balans
De impact van deze beslissing is volgens 11.11.11 catastrofaal. Gebaseerd op modellen van Boston University en cijfers uit het medisch vakblad The Lancet, stelt het rapport dat er wereldwijd al meer dan 600.000 doden zijn gevallen door de stopzetting, waarvan twee derde kinderen.
De vooruitzichten zijn nog somberder. Als het beleid ongewijzigd blijft, kan het dodental door behandelbare ziektes (zoals malaria en tbc), ondervoeding en een gebrek aan vaccins oplopen tot 14 miljoen tegen 2030. Wanneer daar de recente besparingen van Europese landen als Frankrijk, Duitsland, Nederland en België bij worden opgeteld, schat het Institute for Global Health dat het totale dodental kan stijgen tot 22,6 miljoen.
Menselijk leed in Oost-Congo
Achter deze duizelingwekkende statistieken schuilen schrijnende menselijke verhalen. Een van de zwaarst getroffen regio’s is Oost-Congo. Passy Mubalama, oprichter van de organisatie Aidprofen en partner van 11.11.11, zag hoe cruciale steun voor slachtoffers van seksueel geweld plots wegviel.
"Vrouwen zaten midden in hun begeleiding toen de middelen werden stopgezet," vertelt Mubalama. Haar organisatie bood niet alleen psychologische hulp, maar werkte ook aan de heropbouw van de sociale structuur in dorpen geteisterd door oorlog. "Voor vrouwen die eindelijk hun verhaal durfden te doen, betekende dit een tweede breuk. We moesten mensen achterlaten."
De situatie is acuut: er is een nijpend tekort aan PEP-kits, noodzakelijke medicatie om hiv en andere soa's te voorkomen na een verkrachting. Deze moeten binnen 72 uur worden toegediend. "Zonder deze kits laten we vrouwen letterlijk in de steek op hun meest kwetsbare moment," klinkt het bij hulporganisatie Hope and Peace. Dit gebeurt terwijl het geweld in de regio net weer opflakkert.
Van Oekraïne tot de Filipijnen
De gevolgen van de Amerikaanse terugtrekking zijn wereldwijd voelbaar:
Oekraïne: Naast het wegvallen van noodhulp, zijn fondsen voor onafhankelijke lokale media geschrapt. Dit heeft geleid tot minder journalisten en kranten, waardoor Russische propaganda – herkenbaar aan het Z-symbool – de overhand krijgt in de informatievoorziening.
Libanon: Honderdduizenden Syrische vluchtelingen verloren hun financiële steun, waardoor kinderen gedwongen worden te werken in plaats van naar school te gaan.
Reproductieve gezondheid: Volgens de Washington Post liggen miljoenen condooms en voorbehoedsmiddelen van USAID werkloos in opslagplaatsen, terwijl programma’s voor gezinsplanning stilvallen.
Ook kritiek op België
11.11.11 wijst niet alleen met de vinger naar Washington. Ook Europese regeringen, waaronder de Belgische federale en Vlaamse regering, hebben zwaar gesnoeid in de budgetten voor ontwikkelingssamenwerking. Volgens de organisatie is het Vlaamse budget zelfs met 75 procent geslonken.
Els Hertogen, directeur van 11.11.11, noemt de evolutie "kil, kortzichtig en dodelijk". Ze waarschuwt dat de besparingen op korte termijn zullen leiden tot veel hogere kosten en instabiliteit op lange termijn. "Het decimeren van solidariteit is niet neutraal. Het is een bewuste keuze voor kortzichtig beleid boven menselijke waardigheid. Wat vandaag wordt weggesneden, betaalt iemand anders morgen."
De organisatie roept België op om zich juist nu te profileren als een tegenstem die fundamentele mensenrechten en structurele samenwerking wél ernstig neemt.
