Analyse: Waarom de nieuwe legerleider van Israël de volatiele regio in een bredere oorlog zou kunnen duwen

De benoeming van Eyal Zamir als de nieuwe stafchef van het Israëlische leger markeert mogelijk een cruciale verschuiving in de strategische prioriteiten van Tel Aviv en wijst tevens op een fundamentele koerswijziging in de militaire strategie in de regio—van asymmetrische, laag-intensieve conflicten naar grootschalige grondoorlogen.

Zamir, voormalig directeur-generaal van het Israëlische Ministerie van Defensie, volgt Herzi Halevi op, die aftrad nadat hij de verantwoordelijkheid op zich nam voor het militaire en inlichtingenfalen tijdens de operatie van Hamas op 7 oktober.

Onder normale omstandigheden zou de benoeming van een nieuwe stafchef niet van groot politiek belang zijn.

In Israël worden dergelijke benoemingen echter nauwlettend gevolgd, niet alleen vanwege de diepe verwevenheid van het leger met de politiek, maar ook omdat veel voormalige legerchefs, zoals Ehud Barak, Benny Gantz en Gadi Eisenkot, naadloos overstapten naar politieke carrières.

Naast de politieke implicaties lijkt de benoeming van Zamir een poging om Israël's falen op 7 oktober te verhullen, terwijl tegelijkertijd wordt voorbereid op agressievere, conventionele militaire offensieven in de regio.

Tijdens de Gaza-oorlog was Zamir een sleutelfiguur in de militaire escalatie van Israël, waarbij hij pleitte voor langdurige grondinvasies in plaats van luchtaanvallen.

Daarvoor, als commandant van het Zuidelijk Commando (2015–2018), leidde hij verscherpte militaire aanvallen op Gaza, waaronder luchtaanvallen en gewelddadige onderdrukking van protesten aan de grens.

Zamir heeft ook Israël's militaire macht versterkt door wapencontracten te sluiten en de lokale wapenproductie uit te breiden, wat hem een bekende naam in de industrie maakt.

Zijn benoeming komt op een cruciaal moment—niet alleen te midden van een fragiel staakt-het-vuren in Gaza, maar ook tegen de achtergrond van toenemende Israëlische militaire agressie in de bezette Westelijke Jordaanoever.

Terwijl Israël systematisch pogingen tot een staakt-het-vuren ondermijnt door nieuwe eisen te stellen in elke kritieke fase, heeft het ook dodelijke invallen in Jenin, Nabloes en andere Palestijnse steden geïntensiveerd, waarbij tientallen doden vielen.

Politieke achtergrond

De familie van Zamir vestigde zich in Palestina tijdens het Britse Mandaat in de jaren 1920 na migratie uit Jemen. Zijn grootvader, Aharon, was lid van de Irgun—een zionistische organisatie die verantwoordelijk was voor terreuraanslagen tegen zowel Britse troepen als Palestijnse burgers.

Decennia later diende Eyal Zamir onder de politieke opvolgers van de Irgun, die later evolueerde tot de Likud-partij. Deze partij was aan de macht toen Zamir van 2012 tot 2015 militair secretaris was van premier Benjamin Netanyahu.

Zijn herhaalde nominaties voor de positie van stafchef in 2018 en 2022 werden geblokkeerd, naar verluidt vanwege zijn reputatie als 'Netanyahu’s man'—een label dat hem impopulair maakte binnen de Israëlische militaire top, die vaak een gecompliceerde relatie heeft met de premier.

Toch is de benoeming van Zamir niet alleen politiek significant; zijn militaire achtergrond markeert ook een verschuiving in de strategische prioriteiten van Israël.

Bijna een halve eeuw lang—met uitzondering van Dan Halutz, die uit de luchtmacht kwam—werden alle Israëlische stafchefs gerekruteerd uit de parachutisten of speciale eenheden.

Zamir daarentegen komt uit de pantserdivisie. De laatste Israëlische militaire chef met een vergelijkbare achtergrond was David Elazar, die in ongenade viel na de Israëlische nederlagen in de Jom Kipoeroorlog van 1973.

Een militaire hardliner

De doctrine van Zamir wijst op een fundamentele verschuiving in de militaire strategie van Israël—van asymmetrische, laag-intensieve conflicten naar grootschalige grondoorlogen.

Zijn nadruk op pantserdivisies en een verminderde afhankelijkheid van luchtmacht wordt niet alleen gezien als een tactische aanpassing, maar ook als een strategische heroriëntatie, gericht op langdurige, intensieve gevechten in de regio.

Hij was een van de commandanten van de 'hertrainings'-cursussen voor de top na de vernederende nederlagen in de Libanonoorlog van 2006, die de zwakheden van Israël in grondoorlogen blootlegden. De lessen uit die oorlog lijken zijn visie op militaire paraatheid te hebben gevormd—met prioriteit voor pantserdivisies en directe grondconfrontaties.

In de jaren 2010 steunde Zamir het voorstel van toenmalig minister van Defensie Avigdor Lieberman om een 'raketmacht'-eenheid in het leger op te richten en verzette hij zich tegen de vermindering van de tankmacht en de sluiting van het gevechtshelikoptersquadron.

Zelfs voordat hij officieel zijn nieuwe rol op zich nam, presenteerde hij een plan voor militaire uitbreiding terwijl hij drie jaar geleden concurreerde met Herzi Halevi voor de positie van stafchef.

Dit plan—ingediend bij Netanyahu en anderen—waarschuwde tegen het verminderen van mankracht, wat zijn toewijding aan een groter en agressiever militair apparaat onderstreepte.

Zamir beschouwt zichzelf als een hervormer, maar zijn versie van 'hervorming' betekent een verdere verankering van Israël's militaristische beleid. Zijn urgentie wordt grotendeels gedreven door de zware verliezen die Israël sinds 7 oktober heeft geleden.

Volgens officiële cijfers kwam ongeveer 15 procent van de meer dan 840 gesneuvelde Israëlische soldaten uit de pantserdivisie—na de infanterie de zwaarst getroffen eenheid.

Israël heeft dergelijke verliezen in pantserdivisies niet meer geleden sinds de Jom Kipoeroorlog van 1973, toen Egyptische en Syrische troepen geavanceerde antitankraketten gebruikten om Israëlische tankdivisies te decimeren.

Die oorlog werd echter uitgevochten tussen conventionele legers. Vandaag de dag verliest Israël tanks en bemanningen in stedelijke oorlogvoering tegen niet-statelijke actoren—een nog grotere vernedering.

Een recente tankaanschafdeal dient als erkenning van dit falen. In plaats van zijn militaire doctrine opnieuw te beoordelen, verdubbelt Israël zijn zware vuurkracht.

Meer escalatie op komst?

In zijn eerste toespraak na zijn benoeming verklaarde Zamir 2025 als een 'jaar van oorlog'—een uitspraak die niet alleen wijst op toenemende agressie tegen Palestijnen, maar ook op bredere regionale ambities van Israël.

Zijn nadruk op militaire zelfvoorziening suggereert voorbereiding op langdurige conflicten buiten Gaza, mogelijk uitbreidend naar Libanon, Syrië of zelfs Iran. Dit markeert ook een strategische zet om ervoor te zorgen dat Israël oorlogen kan voeren zonder afhankelijk te zijn van westerse goedkeuring of bevoorrading.

Naast de strategie op het slagveld is Zamir een uitgesproken voorstander van collectieve strafmaatregelen tegen Palestijnen. Net als voormalig minister van Defensie Yoav Gallant en voormalig minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben Gvir pleit hij openlijk voor het onthouden van essentiële middelen aan Palestijnen—met de verklaring dat er 'geen water, geen elektriciteit, geen voedsel' moet zijn.

Gezien zijn harde standpunten wordt verwacht dat Israël's blokkades, beperkingen en willekeurige militaire campagnes onder zijn leiding zullen intensiveren.

Maar deze verschuiving kan ook risico's met zich meebrengen. Een agressiever Israëlisch leger, niet beperkt door westerse diplomatie, zal niet alleen de spanningen in Gaza en de bezette Westelijke Jordaanoever doen toenemen, maar kan ook een bredere regionale oorlog uitlokken—met Libanon, Syrië en zelfs Iran.

In dit nieuwe tijdperk van Israëlisch militarisme is de vraag niet langer of er een nieuwe oorlog komt, maar hoe ver deze zal gaan.