Het aantal explosies in Nederland blijft onverminderd hoog. In 2024 vonden er 1356 aanslagen plaats, bijna evenveel als in het recordjaar daarvoor. De politie ziet niet alleen een verharding in de gebruikte middelen – zoals de combinatie van zwaar vuurwerk met brandstof – maar waarschuwt samen met advocaten ook voor de enorme impact op slachtoffers. Zij raken na een aanslag vaak niet alleen hun veiligheidsgevoel, maar door strikte regels ook hun woning kwijt.
Uit de meest recente cijfers van het Offensief Tegen Explosies, een samenwerking tussen onder meer politie en gemeenten, blijkt dat het aantal incidenten nauwelijks daalt ten opzichte van de 1543 aanslagen in 2023. Vooral de regio Rotterdam spant de kroon. De politie noemt het positief dat de explosieve groei is gestagneerd, maar benadrukt dat de aantallen nog steeds "enorm hoog" zijn.
Benzine en Cobras
Zorgwekkend is de verandering in de werkwijze. Bij ruim 500 explosies in het afgelopen jaar werd niet alleen zwaar vuurwerk gebruikt, maar ook brandstof. Uitvoerders plakken bijvoorbeeld zware 'Cobra's' op flessen benzine. Dit veroorzaakt een vuurzee en aanzienlijk meer schade, met als doel maximale intimidatie of wraak.
"Dit fenomeen is niet zomaar teruggedrongen", zegt Jos van der Stap, programmamanager high impact crimes bij de politie. De risico’s zijn levensgroot: van zwaargewonden tot dodelijke slachtoffers, zoals bij de verwoestende aanslag aan de Tarwekamp in Den Haag eind 2023. Ook in 2024 raakten meerdere mensen gewond en moesten huizen onbewoonbaar worden verklaard.
Jonge daders en vergissingen
De politie hield afgelopen jaar 323 verdachten aan. Hoewel de gemiddelde leeftijd 23 jaar is, vormden 16-jarigen de grootste groep. Deze vaak kwetsbare of licht verstandelijk beperkte jongeren worden geronseld voor een paar honderd euro. "Ze willen die jas van 1000 euro zonder ervoor te werken", aldus Van der Stap.
Doordat deze jonge uitvoerders vaak onervaren zijn en adressen via-via doorkrijgen, worden regelmatig vergissingen gemaakt. Hierdoor zijn ook willekeurige burgers slachtoffer van aanslagen die eigenlijk voor buren of vorige bewoners bedoeld waren. De motieven lopen uiteen: in ongeveer de helft van de gevallen gaat het om conflicten in het criminele circuit, maar ook relationele of zakelijke ruzies worden steeds vaker met explosieven uitgevochten.
Slachtoffer op straat
Voor de bewoners van getroffen panden is de klap dubbel. Sinds de aanpassing van de Gemeentewet vorig jaar kunnen burgemeesters een woning makkelijker sluiten als de openbare orde in het geding is. Het doel is om omwonenden te beschermen en herhaling te voorkomen, maar in de praktijk betekent dit vaak dat slachtoffers dakloos raken.
Woningcorporaties kunnen na zo’n burgemeesterssluiting het huurcontract buitengerechtelijk ontbinden. Advocaat Angelique Bhagwandin ziet dit regelmatig gebeuren: "Mensen weten niet hoe lang de woning gesloten wordt en wat de gevolgen zijn. Het wringt wanneer cliënten die slachtoffer zijn, als dader worden behandeld."
Een schrijnend voorbeeld is het verhaal van 'Rose' (fictieve naam), die na twee aanslagen op haar woning op straat kwam te staan. "Mijn leven is eigenlijk verwoest. Ik leef in een nachtmerrie en krijg geen hulp," vertelt ze. Terwijl haar huur doorliep, moest ze zelf onderdak regelen.
Oproep tot maatwerk
De Rotterdamse ombudsvrouw Marianne van den Anker heeft burgemeesters opgeroepen zorgvuldiger om te gaan met sluitingen. Ook advocaten pleiten voor meer coulance, bijvoorbeeld door bewoners te vragen vrijwillig tijdelijk te vertrekken, zodat hun huurcontract niet direct ontbonden kan worden.
Tegelijkertijd kampen woningcorporaties met enorme kosten; alleen al in Rotterdam bedroeg de schade voor corporatie Woonstad het afgelopen jaar bijna drie miljoen euro.
Het Offensief Tegen Explosies blijft inzetten op meerdere sporen: het aanpakken van de 'brokers' die jongeren ronselen, het terugdringen van zwaar vuurwerk en het bieden van nazorg. Zolang de aanwas van jonge daders en de beschikbaarheid van explosieven groot blijft, lijkt het tij echter nog niet gekeerd.
