Tijdens de G7-top in het Franse Évian hebben de westerse regeringsleiders hun gezamenlijke steun uitgesproken voor de heropening van de strategisch cruciale Straat van Hormuz. De hernieuwde diplomatieke beweging volgt op een principeakkoord tussen de Amerikaanse president Donald Trump en Iran. Hoewel Europese bondgenoten en de NAVO massaal hulp aanbieden om de vaarroute veilig te stellen, reageert Trump laconiek: volgens hem is Europese militaire bijstand amper nodig.
G7-landen eensgezind over Iran en Oekraïne
Aan het Meer van Genève kwamen de leiders van de zeven grootste westerse economieën (de VS, Canada, Japan, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk, Italië en de Europese Unie) bijeen. De top markeert een diplomatiek succes voor de Franse gastheer Emmanuel Macron, die erin slaagde een gezamenlijke verklaring te presenteren waarin ook de handtekening van Donald Trump staat.
In de verklaring spreken de G7-leiders hun steun uit voor het door Trump sluitend gemaakte memorandum met Iran. Dit akkoord moet ervoor zorgen dat Iran nooit nucleaire wapens in handen krijgt en dat de Straat van Hormuz – de belangrijkste doorvoerroute voor de wereldwijde olie- en gastoevoer – weer volledig en tolvrij wordt opengesteld.
De heropening biedt de G7 bovendien de ruimte om de sancties tegen de Russische olie- en gassector verder te verscherpen, zonder dat de mondiale energiemarkt direct droogloopt. Daarnaast spraken de leiders hun onvoorwaardelijke steun uit aan het adres van Oekraïne voor extra luchtafweersystemen en langeafstandsraketten.
Europese missie staat in de steigers
Het recht op vrije doorvaart zonder beperkingen of extra 'maritieme kosten' is volgens de G7 het fundament van de internationale handel. Om de commerciële scheepvaart te beschermen en te controleren of de zeestraat volledig mijnenvrij is, hebben Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk het initiatief genomen voor een multinationale, defensieve maritieme missie.
Frankrijk staat klaar om onder meer het vliegdekschip Charles de Gaulle, gevechtsvliegtuigen en mijnenvegers in te zetten. Ook Nederland draagt bij; er is al een Nederlandse mijnenjager naar de Middellandse Zee gestuurd die gereedstaat om ingezet te worden zodra de rust in de regio is teruggekeerd.
NAVO en Rutte bieden helpende hand
In Brussel sloot NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte zich aan bij het diplomatieke optimisme. Vooruitblikkend op de defensieministerstop en de aankomende NAVO-top in Ankara, prees Rutte het leiderschap van Trump: "Het herstellen van de vrije doorvaart in de Straat van Hormuz zou een enorme vooruitgang zijn."
Hoewel Rutte benadrukte dat de situatie formeel buiten het directe verantwoordelijkheidsgebied van de NAVO valt en de operatie door de Fransen en Britten wordt gecoördineerd, gaf hij aan dat de alliantie klaarstaat als er om hulp wordt gevraagd.
Europese NAVO-bondgenoten hebben de afgelopen twee maanden al aanzienlijke capaciteiten – zoals radarsystemen en mijnenvegingstechnologie – in de regio gestationeerd. "Als het nuttig is, spelen wij uiteraard een rol," aldus Rutte.
Trump wimpelt hulp af: "Niet echt nodig"
Ondanks de grote bereidheid aan Europese zijde, reageerde president Trump koeltjes op de militaire plannen van Macron en de Britten. Gevraagd naar zijn verwachtingen van de Europese missie, temperde Trump de verwachtingen tijdens een persmoment met Macron:
"Ik denk niet dat we veel hulp nodig zullen hebben, want we hebben een overeenkomst waarin staat dat de straat opengaat en tolvrij zal zijn. Ik denk dat het gewoon vrije doorvaart wordt."
Hoewel Trump toevoegde dat het "geen slecht idee" is om voor de zekerheid een aantal schepen van verschillende landen in het gebied te hebben – waarbij hij Frankrijk expliciet een "geweldig land" noemde – liet hij duidelijk merken dat hij er alle vertrouwen in heeft dat zijn bilaterale deal met Teheran voldoende is om de veiligheid in de zeestraat te garanderen.
Terwijl Europa zich dus opmaakt voor een actieve stabilisatierol in de vitale wateren, leunt Washington op de kracht van het gesloten akkoord. De komende dagen moet blijken of de situatie in de Straat van Hormuz inderdaad zonder grootschalig militair machtsvertoon normaliseert.
