Het nieuwe federale wetsontwerp dat politie en de Dienst Vreemdelingenzaken toestaat om private woningen te betreden om uitgeprocedeerde migranten op te pakken, ligt zwaar onder vuur.

Tijdens een hoorzitting in de Kamercommissie Binnenlandse Zaken uitten advocaten, onderzoeksrechters, mensenrechtenorganisaties en de politie felle kritiek op de plannen van minister van Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) en minister van Justitie Annelies Verlinden (cd&v). Het ontwerp wordt door critici bestempeld als "overbodig, onduidelijk en ongeoorloofd".

Wat houdt het wetsontwerp in?

De federale regering presenteert de plannen als het "sluitstuk van het strengste migratiebeleid ooit" en ziet het als een laatste redmiddel. Het doel is om mensen in illegaal verblijf die weigeren mee te werken aan hun repatriëring, alsnog gedwongen het land uit te zetten.

Om misbruik te voorkomen, zijn er in het ontwerp een aantal specifieke voorwaarden gekoppeld aan zo'n woonstbetreding:

• Toestemming: Een onderzoeksrechter moet vooraf expliciet machtiging verlenen.

• Tijdsvenster: De politie mag de woning alleen betreden tussen 5:00 uur 's ochtends en 21:00 uur 's avonds.

• Profiel: Het mag enkel gaan om personen zonder geldige papieren die een concreet gevaar vormen voor de openbare orde of de nationale veiligheid.

Juridische en praktische bezwaren van experts

Ondanks de ingebouwde voorwaarden is de kritiek vanuit de juridische en operationele sector vernietigend. Verschillende experts adviseren zelfs om het ontwerp simpelweg te schrappen.

1. Rechtsonzekerheid en vage definities

Claire Bruyneel (Vereniging van Onderzoeksrechters) en Véronique De Schrijver (Association Syndicale des Magistrats) waarschuwen dat essentiële begrippen zoals "gevaar voor de openbare orde" en "redelijke motieven" niet duidelijk zijn afgebakend.

Dit vergroot het risico op willekeurige toepassing. Daarnaast krijgt een onderzoeksrechter slechts vijf dagen de tijd om een dossier te beoordelen, wat volgens Bruyneel in de praktijk onrealistisch kort is.

2. Het huidige kader volstaat al

Zowel magistraat De Schrijver als de Orde van Vlaamse Balies (OVB), vertegenwoordigd door Kati Verstrepen, benadrukken dat de wet onnodig is. Het huidige wettelijke kader biedt al voldoende instrumenten, zoals gedwongen terugkeer en begeleidingstrajecten.

Bovendien kunnen onderzoeksrechters nu al huiszoekingen bevelen bij criminelen met dit profiel, maar dan mét een veel striktere controle op de bescherming van de grondrechten.

3. Inbreuk op grondrechten en gebrek aan rechtsmiddelen

Volgens de OVB vormt de wet een disproportionele inmenging in het recht op privacy en de onschendbaarheid van de woning:

"Wie een doorzoeking van zijn woning moet ondergaan, heeft geen enkel rechtsmiddel om die inmenging aan te vechten," adlus Kati Verstrepen, voorzitter OVB-commissie vreemdelingenrecht.

Dit geldt met name voor burgers die humanitaire opvang bieden aan mensen zonder papieren. Als er schade wordt aangericht aan hun eigendom, hebben zij geen poot om op te staan. Het federale migratiecentrum Myria voegt hieraan toe dat er bovendien onvoldoende waarborgen zijn ingebouwd voor kinderen en kwetsbare personen.

4. Praktische chaos voor de politie

Ook de werkvloer ziet operationele problemen. Eric Garbar van de federale gerechtelijke politie stelt dat de wet vol achterpoortjes zit en niet verduidelijkt wat er in noodsituaties exact van agenten wordt verwacht. "Men kan niet verwachten dat de politie de wet zelf gaat interpreteren in een crisissituatie", klinkt het.

Binnen de hoorzitting kreeg het ontwerp overigens maar van één expert expliciete steun: Marc Bossuyt, voormalig voorzitter van het Grondwettelijk Hof, die in 2018 als voorzitter van de commissie-Bossuyt al pleitte voor een gelijkaardige maatregel.

Politieke escalatie en 'Anne Frank'-video

Het maatschappelijke debat escaleerde diezelfde dag volledig toen de oppositiepartij Groen een online video publiceerde. Hierin vergeleek een Gents gemeenteraadslid de nieuwe wet met de manier waarop de nazi's in 1944 'Het Achterhuis' binnenvielen, de schuilplaats van Anne Frank.

De reactie van minister van Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) was bikkelhard. Ze noemde de video "degoutant" en sprak van een "Groene en extreemlinkse leugenfabriek". Volgens haar is het wetsvoorstel specifiek bedoeld om zware profielen zoals "verkrachters, drugsdelinquenten en haatpredikers" effectief te kunnen uitzetten.

Groen trok de video naderhand in en gaf toe dat de vergelijking misplaatst was, al benadrukte de partij dat hun inhoudelijke kritiek op de schending van mensenrechten onveranderd blijft.

Goedkeuring ondanks protest

N-VA-parlementslid Maaike De Vreese verdedigt het ontwerp door te wijzen op harde cijfers: momenteel stroomt slechts 9 procent van de opgepakte illegalen met openbare ordeproblemen door naar een gesloten centrum. Ze benadrukt dat woonstbetredingen in veel andere EU-landen al jaren de standaardpraktijk zijn.

Aangezien er binnen de federale regering (inclusief regeringspartner Les Engagés) een akkoord is bereikt, wordt verwacht dat de wet ondanks het luide protest zal worden goedgekeurd in het parlement.

De praktische uitvoering zal echter op lokaal verzet stuiten: verschillende steden en gemeenten, waaronder Brussel-Stad en Verviers, hebben nu al aangekondigd dat ze de woonstbetredingen op hun grondgebied actief zullen tegenwerken.