De voorzitter van de Europese Raad, António Costa, heeft de afgelopen weken achter de schermen diplomatiek contact laten leggen met het Kremlin. Het doel van de verkennende gesprekken is het openen van directe communicatielijnen tussen Brussel en Moskou. Het is voor het eerst sinds de grootschalige Russische invasie in Oekraïne in 2022 dat de Europese Unie op dit niveau officieel contact zoekt met Rusland.
Geen inhoudelijke gesprekken, puur procedureel
Volgens diplomatieke bronnen en berichtgeving van onder meer Bloomberg heeft een topadviseur uit het kabinet van Costa twee telefoongesprekken gevoerd met een hoge Russische functionaris die dicht bij president Vladimir Poetin staat.
Woordvoerders van Costa bevestigen dat de contacten hebben plaatsgevonden, maar benadrukken dat er puur is gesproken over het herstellen van diplomatieke kanalen. Er is nadrukkelijk nog niet gesproken over de inhoud, zoals de voorwaarden voor het beëindigen van de oorlog.
"In elk toekomstig scenario heeft de EU specifieke belangen die moeten worden verdedigd. Daarom is het van belang om weer diplomatieke kanalen tot stand te brengen", aldus een EU-functionaris. De Unie benadrukt dat zij zichzelf niet ziet als bemiddelaar, maar pal achter Kiev blijft staan om een rechtvaardige en duurzame vrede te bereiken.
Zelensky vraagt om actievere rol van de EU
De diplomatieke koerswijziging volgt op herhaaldelijke oproepen van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Tijdens een eerdere bijeenkomst in Cyprus drong hij er bij Europese leiders op aan een actievere rol op te eisen, mede omdat de Amerikaanse focus lijkt te verschuiven.
De timing van het nieuws is cruciaal: EU-regeringsleiders kwamen in Brussel bijeen voor een tweedaagse top, waarbij Zelensky persoonlijk aanschoof. De Duitse buitenlandminister Wadephul liet op de G7-top in Frankrijk weten dat hij kansen ziet om deze zomer nog met gesprekken te beginnen, aangezien geen van beide partijen momenteel een duidelijk militair overwicht heeft.
Diepe verdeeldheid binnen Europa over de strategie
Hoewel de noodzaak om aan tafel te zitten breed wordt gevoeld, heerst er binnen de 27 lidstaten diepe verdeeldheid over wie er namens Europa moet spreken en of dit wel het juiste moment is.
Het sceptische kamp: Polen, de Baltische staten en verschillende Noord-Europese diplomaten reageren kritisch. EU-buitenlandchef Kaja Kallas vreest dat Moskou eventuele gesprekken als een 'valstrik' zal gebruiken om Kiev onder druk te zetten om grondgebied op te geven. Een Scandinavische diplomaat noemde de poging om nu al contact te zoeken zelfs "begoocheling".
Het diplomatieke kamp: Landen zoals Frankrijk steunen de toenadering. Intussen hebben ambassadeurs van de zogeheten 'E3' (Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk) begin juni al een ontmoeting gehad met de Russische vicebuitenlandminister in Moskou.
De roep om één gezant: Deze solo-acties van grote lidstaten wekken wrevel bij andere landen. De Italiaanse premier Giorgia Meloni pleitte op de G7-top juist voor de aanstelling van één specifieke EU-gezant. Om te voorkomen dat de grote landen de agenda domineren, stelde zij voor om iemand uit een middelgrote EU-lidstaat naar voren te schuiven.
Versnelling van EU-toetreding Oekraïne
Ondanks de discussie over diplomatie met Rusland, zet de EU de banden met Oekraïne intern juist strakker aan. Begin deze week gaven de lidstaten groen licht voor de officiële start van de toetredingsonderhandelingen met Kiev.
Dit veto werd twee jaar lang tegengehouden door Hongarije, maar met de komst van de nieuwe Hongaarse premier Péter Magyar is die blokkade verdwenen. Hoewel de daadwerkelijke toetreding volgens schattingen nog minstens vijf jaar in beslag zal nemen, willen veel lidstaten nu maximale haast maken om een duidelijk signaal aan Moskou af te geven.
