In een ongekende golf van academische mobilisatie hebben bijna 5000 professoren, medewerkers, studenten en eredoctoren van Belgische universiteiten een open brief ondertekend. Onder de titel 'Geen eer in medeplichtigheid' roepen zij de rectoren op om alle institutionele en commerciële banden met Israëlische instellingen die betrokken zijn bij schendingen van het internationaal recht onmiddellijk stop te zetten. "Wegkijken is geen optie meer", klinkt het resoluut.
Van symboliek naar concrete actie
De directe aanleiding voor de open brief is de gezamenlijke uitreiking van eredoctoraten op 2 april aan Francesca Albanese (VN-Speciaal Rapporteur voor Palestina) en professor Noura Erakat door de Universiteit Antwerpen, de Universiteit Gent en de Vrije Universiteit Brussel.
Hoewel de ondertekenaars dit engagement voor mensenrechten en internationaal recht toejuichen, benadrukken ze dat geschiedenis niet met ceremonies alleen wordt geschreven. De academische erkenning van het werk van Albanese en Erakat brengt volgens hen dwingende verplichtingen met zich mee die niet langer kunnen worden uitgesteld.
De vier centrale eisen
De coalitie, die is samengesteld door Belgian Universities for Palestine, schuift in de brief vier concrete kernpunten naar voren:
Beëindiging van bestaande banden: Het onmiddellijk stopzetten van alle lopende samenwerkingen met Israëlische instellingen en bedrijven (zoals Dell, Teva en Microsoft) die direct of indirect bijdragen aan de bezetting, apartheid en het aanhoudende geweld. Dit omvat ook het terugtrekken uit door de EU gefinancierde consortia.
Onmiddellijk moratorium: Een stop op alle nieuwe samenwerkingsverbanden onder de huidige omstandigheden, met het oog op het voorzorgsprincipe en de lopende onderhandelingen voor het volgende Horizon Europe-kader (2028–2034).
Politieke druk: Het actief aansporen van Belgische en Europese beleidsmakers om internationale juridische verplichtingen na te leven, waaronder het herzien of opschorten van het EU-Israël Associatieakkoord.
Steun voor Palestijns onderwijs: Het omzetten van symbolische solidariteit in duurzame en betekenisvolle steun voor het Palestijnse hoger onderwijs via studiebeurzen, gezamenlijke onderzoeksprojecten en investeringen in zowel digitale als fysieke onderwijsinfrastructuur.
De ondertekenaars spreken over een “concrete juridische verplichting” en verwijzen hierbij naar recente uitspraken en lopende procedures bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ) en het Internationaal Strafhof (ICC).
Brede steun en internationale namen
Binnen minder dan een maand tijd heeft de brief massale steun gekregen binnen de academische wereld. Onder de circa 4795 ondertekenaars bevinden zich meer dan 1100 professoren—wat neerkomt op ruim tien procent van het totale Belgische professorenkorps—evenals 16 decanen en meer dan 50 eredoctoren.
Naast Albanese zelf hebben talloze prominente internationale en binnenlandse figuren hun naam aan het initiatief verbonden. Onder hen bevinden zich Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee, Amnesty International-topvrouw Agnès Callamard, klimaatactiviste Greta Thunberg, regisseur Ken Loach, acteur Stephen Fry, muzikant Brian Eno, oorlogsjournalist Rudi Vranckx en cultuurfiguren zoals Lize Spit, Ish Ait Hamou en Alain Platel.
"We weigeren nog langer te aanvaarden dat universiteiten mensenrechten louter retorisch verdedigen terwijl ze tegelijk institutionele relaties onderhouden die bijdragen aan straffeloosheid", stelt Itamar Shachar, professor sociologie aan de Universiteit Hasselt en een van de initiatiefnemers.
De impact van het studentenprotest
Deze grootschalige academische mobilisatie is het directe verlengstuk van een reeks felle protesten en campusbezettingen die de afgelopen maanden de gemoederen bezighielden. Eind april bezetten studenten nog gebouwen van de UGent om een volledige academische boycot af te dwingen. Die bezetting werd een maand later beëindigd na politie-interventie en de formele belofte van de universiteit om versneld uit vijf Israëlische samenwerkingsverbanden te stappen.
"Zonder de voortdurende mobilisatie van studenten was dit debat nooit zo ver gekomen," concludeert Koen Bogaert, professor politieke wetenschappen aan de UGent. "Studenten hebben universiteiten telkens weer herinnerd aan de waarden die ze zelf zeggen te verdedigen: rechtvaardigheid en internationale solidariteit."
Midden-Oosten-expert Brigitte Herremans (UGent) benadrukt dat de complexiteit van Europese onderzoeksprogramma's niet langer als schild mag dienen: "Europese kennisinstellingen moeten erkennen dat Israëls schendingen van het internationaal recht gevolgen hebben voor hen. Wegkijken is simpelweg geen optie meer."
