Mogelijk geen regionale regering tot 2029, Brussel markeert 600 dagen politieke impasse

Nu de Belgische hoofdstad 600 dagen zonder een volledig bevoegd regionaal bestuur zit, wekt de politieke verlamming in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest de vrees dat de impasse zou kunnen voortduren tot de volgende regionale verkiezingen in 2029, temidden van mislukte coalitiebesprekingen, diepe begrotingsgeschillen en toenemende financiële druk.

België functioneert volgens een complex federaal systeem waarin de bevoegdheden zijn verdeeld over de federale staat, de gewesten en de taalgemeenschappen. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is een van de drie gewesten van het land, naast Vlaanderen en Wallonië, en geniet een ruime autonomie op het gebied van economisch en sociaal beleid binnen zijn grondgebied.

Een volledig functionerende Brusselse regionale regering is verantwoordelijk voor belangrijke domeinen zoals overheidsfinanciën, werkgelegenheidsbeleid, mobiliteit, huisvesting, stedenbouw, milieubescherming, openbare werken en regionale economische ontwikkeling. Ze speelt ook een centrale rol in de aanpak van armoede en het beheer van overheidsinvesteringen in de hoofdstad.

Defensie, buitenlandse zaken, sociale zekerheid, belangrijke elementen van het begrotingsbeleid en interne veiligheid blijven onder de verantwoordelijkheid van de federale regering, die ondanks het langdurige regionale vacuüm in Brussel blijft functioneren.

Hoewel het federale niveau ervoor kan zorgen dat België zijn internationale verplichtingen nakomt – met inbegrip van het functioneren van de EU- en NAVO-instellingen die in de hoofdstad zijn gevestigd – kan het niet ingrijpen in regionale bevoegdheden, met name op het gebied van begrotings- en sociaal beleid, waardoor Brussel slechts over beperkte mogelijkheden beschikt om zijn groeiende financiële en sociale uitdagingen aan te pakken.

Het verkrijgen van meerderheden blokkeert coalitiebesprekingen

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest wordt sinds de regionale verkiezingen in juni 2024 bestuurd in een interim-modus, waarbij herhaalde pogingen om een coalitie te vormen mislukken vanwege verdeeldheid tussen Nederlandstalige en Franstalige partijen.

Volgens het institutionele kader van België moet een Brusselse regering een meerderheid behalen in beide taalgroepen in het regionale parlement – een vereiste die steeds moeilijker blijkt te zijn in het gefragmenteerde politieke landschap van de hoofdstad.

Volgens Nicolas Bouteca, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit Gent, ligt het belangrijkste obstakel in de onverenigbare coalitievoorkeuren van de twee taalgroepen.

“Er was een meerderheid aan Nederlandse zijde ... waaronder de Nieuwe Vlaamse Alliantie (N-VA)”, vertelde Bouteca aan Anadolu. “Maar aan Franstalige zijde is er één partij, de Socialistische Partij (PS), die niet wil samenwerken met de N-VA, omdat ze zeggen dat dat een anti-Brusselse partij is.”

Tegelijkertijd staat de Vlaamse liberale partij Anders, voorheen Open VLD, erop dat de N-VA deel uitmaakt van elke coalitie, waardoor een compromis in feite wordt geblokkeerd.

Formateur treedt af vanwege impasse over begroting

De impasse werd nog groter toen Yvan Verougstraete, de politicus die de leiding had over de laatste poging om een regionale regering te vormen, op 20 januari aftrad, slechts een maand nadat hij tot formateur was benoemd.

Zijn ontslag volgde op de weigering van de Vlaamse begrotingsminister Dirk De Smedt om een belangrijke begrotingsvergadering bij te wonen, ondanks eerdere toezeggingen.

“Na 19 maanden van gemiste vergaderingen, taboes en veto's staat het voortbestaan van de regio op het spel”, aldus Verougstraete, geciteerd door het Belgische dagblad La Libre.

Naast de coalitieberekeningen is het begrotingsbeleid het centrale twistpunt geworden.

Brussel kampt met een groot tekort en een stijgende schuld, waardoor de partijen gedwongen zijn om strenge bezuinigingen te overwegen. “Het belangrijkste obstakel is de begroting”, aldus Bouteca. “De vraag is of het tekort onmiddellijk volledig moet worden weggewerkt of dat er ruimte is voor een beperkt, blijvend tekort.”

Hij merkte op dat de Nederlandstalige liberale partij Anders zich vooral richt op strikte begrotingsdiscipline en veel grotere bezuinigingen voorstaat dan andere partijen, een standpunt dat een groot struikelblok is geworden in de onderhandelingen.

“De andere partijen willen niet zo ver gaan als zij met die begrotingsorthodoxie”, voegde hij eraan toe.

Mogelijkheden om de impasse te doorbreken

Bouteca zei dat nieuwe initiatieven in theorie binnen enkele weken van start zouden kunnen gaan, maar dat er momenteel geen duidelijk alternatief is om de impasse te doorbreken.

"De enige manier om uit deze impasse te komen, is als de Franstalige Socialistische Partij zegt: ‘Oké, we kunnen samen met de N-VA regeren’, of als de Vlaamse liberale partij zegt: 'Oké, we hebben de N-VA niet nodig in deze coalitie. Dan zou het vrij snel opgelost kunnen worden", zei hij.

Hij voegde er echter aan toe dat geen van beide scenario's waarschijnlijk lijkt in het huidige politieke klimaat.

“Het idee is nu dat we pas in 2029 een echte regering zullen krijgen”, zei hij. “Veel mensen denken dat we tot de volgende verkiezingen in deze situatie vastzitten.” Zonder een volledig functionerende regering heeft de regio niet de bevoegdheid om ingrijpende hervormingen door te voeren of moeilijke begrotingsbeslissingen te nemen.

“Het zal moeilijk worden om in het parlement een meerderheid te vinden voor ingrijpende begrotingsbeslissingen”, voegde hij eraan toe.

Sociale diensten onder druk na 600 dagen

Maatschappelijke organisaties waarschuwen dat het langdurige politieke vacuüm al tastbare gevolgen heeft in de praktijk. Ondertussen gaan de protesten tegen de bezuinigingsmaatregelen op federaal niveau door.

“Het ontbreken van een Brusselse regering heeft een reële impact op onze activiteiten”, vertelde Federico Dessi, directeur van Artsen zonder Grenzen België, aan de lokale media.

“Het budget voor een van onze belangrijkste projecten in Brussel is met bijna de helft gekort. Een ander partnerproject heeft zijn activiteiten moeten staken”, voegde hij eraan toe. “We weten niet meer hoe we de meest kwetsbare bevolkingsgroepen in Brussel zorg kunnen blijven bieden.”

Burgerbewegingen hebben voor vrijdag, de dag waarop het 600 dagen geleden is dat er geen functionerende regering meer is, grote demonstraties tegen de politieke impasse gepland.

Financiële druk neemt toe

Ook de bezorgdheid over de financiële geloofwaardigheid van Brussel neemt toe.

In november 2024 kondigde de staatsbank Belfius aan dat zij haar kredietlijn van 500 miljoen euro zou intrekken en niet langer als huisbankier van de regio zou optreden, vanwege de afnemende kredietwaardigheid en het voortdurende uitblijven van een regionale regering.

Ook neemt de vrees toe dat ING België een soortgelijke faciliteit zou kunnen intrekken, waardoor het risico op een liquiditeitscrisis toeneemt.

“De grootste zorg op dit moment is dat wanneer de financiële markten zich op Brussel en de Brusselse regering gaan richten, dit zou kunnen leiden tot nog meer begrotingsproblemen in Brussel en misschien zelfs in heel België”, aldus Bouteca.

“De financiële situatie in Brussel is nu al erg moeilijk, en die zou nog verder kunnen verslechteren wanneer de financiële markten dat idee oppikken”, voegde hij eraan toe.