De Verenigde Staten, Denemarken en Groenland hebben in de marge van de Algemene Vergadering van de VN in New York een nieuw veiligheidsakkoord ondertekend. Met deze overeenkomst, die een aanvulling vormt op het defensieverdrag uit 1951 en geen einddatum kent, wordt de militaire aanwezigheid van de VS in Groenland en de North Atlantic uitgebreid. Hiermee is een ernstige diplomatieke crisis afgewend die het NAVO-bondgenootschap op zijn grondvesten deed schudden.
Amerikaans president Donald Trump noemde de overeenkomst een overwinning voor alle betrokken partijen en sprak van een "geweldige deal voor Europa, de Verenigde Staten en Groenland". Volgens Trump geeft het akkoord de VS permanente controle over de veiligheid en andere behoeften van het gebied. Tevens stelde hij dat tegenstanders van de VS geen militaire aanwezigheid of gevoelige investeringen in Groenland mogen doen zonder schriftelijke toestemming van Washington.
De Deense premier Mette Frederiksen noemde het verdrag een "mijlpaal" in de langdurige veiligheidssamenwerking, terwijl de Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen sprak van een win-win-winsituatie voor de veiligheid van de VS, Groenland en het gehele NAVO-gebied.
Bepalingen en militaire uitbreiding
Het akkoord geeft de VS uitgebreide militaire toegang tot Groenland en de mogelijkheid om nieuwe defensiezones in te richten. De belangrijkste bepalingen omvatten:
De bouw van twee nieuwe Amerikaanse militaire bases: de voormalige Koude Oorlog-basis Narsarsuaq en een basis bij Mestersvig, waar momenteel een Deense elite-eenheid is gestationeerd.
Uitbreiding van de reeds bestaande Pituffik Space Base.
Toestemming voor de VS om installaties voor een zogenoemd Golden Dome-raketschild te bouwen, al benadrukte premier Frederiksen dat er nog geen besluit is genomen over de exacte invulling daarvan.
Vrije doorgang voor Amerikaanse vliegtuigen over het gehele Groenlandse grondgebied en de bijbehorende wateren.
Beperking van militaire installaties op Groenland tot uitsluitend NAVO-lidstaten, en investeringen die alleen zijn toegestaan voor partijen uit EU- en NAVO-landen.
De expliciete verplichting voor de VS om de rechten van de Groenlandse bevolking te respecteren.
De strategische ligging van Groenland is van groot belang voor de controle over scheepvaartroutes in het Noordpoolgebied en vanwege de aanwezigheid van zeldzame grondstoffen. De VS wenste de militaire aanwezigheid te vergroten om te voorkomen dat landen als Rusland en China er voet aan de grond krijgen.
Voorgeschiedenis en escalatie van de crisis
De ondertekening volgt op een lange periode van spanningen nadat president Trump herhaaldelijk had geopperd Groenland over te nemen. Al in zijn eerste ambtsperiode, en opnieuw eind 2019, gaf hij aan Groenland te willen inlijven. De Deense en Groenlandse autoriteiten wezen dit steevast af met de mededeling dat Groenland niet te koop is.
De situatie escaleerde begin 2025 toen Trump dreigde met militair ingrijpen als Groenland niet zou worden overgedragen. De dreiging verscherpte begin dit jaar, vlak na gebeurtenissen rond Venezuela, toen Trump herhaalde Groenland te willen hebben, "of ze het nu willen of niet".
Als reactie stuurden Denemarken en zeven andere Europese NAVO-landen militairen naar het eiland om de NAVO-veiligheid te onderstrepen. Later bleek dat Deense militairen in het geheim explosieven en medische voorraden bij zich hadden om indien nodig de landingsbaan op te blazen en een Amerikaanse invasie te verhinderen.
Hoewel Denemarken en Groenland weigerden in te stemmen met een overdracht van de soevereiniteit, toonden zij zich wel bereid te onderhandelen over de uitbreiding van de Amerikaanse militaire aanwezigheid.
Internationale reacties
Europese leiders en NAVO-functionarissen hebben het akkoord positief ontvangen. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte noemde de overeenkomst een belangrijke stap voor de veiligheid in het Noordpoolgebied en de Noord-Atlantische Oceaan, die de collectieve veiligheid van de NAVO versterkt.
Voorzitter van de Europese Raad António Costa feliciteerde Frederiksen en Nielsen en benadrukte dat het akkoord gegrond is in het respect voor soevereiniteit, territoriale integriteit en het zelfbeschikkingsrecht van het Groenlandse volk.
Ook voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen en de Duitse bondskanselier Friedrich Merz verwelkomden de stappen als een versterking van de regionale veiligheid en de samenwerking binnen de NAVO.
Opluchting en twijfels in Groenland en Denemarken
In Denemarken en Groenland heerst grote opluchting dat het dreigement van een Amerikaanse annexatie van de baan is. Premier Frederiksen noemde het proces zwaar en gaf aan blij en opgelucht te zijn. Verschillende waarnemers wijzen erop dat de intensieve samenwerking tijdens de onderhandelingen de banden tussen Denemarken en Groenland heeft versterkt.
Groenland, dat vorig jaar koos voor een geleidelijke overgang naar zelfstandigheid, ziet het als een overwinning dat het zelfbeschikkingsrecht formeel is herbevestigd in de tekst en dat het als gelijkwaardige partner aan tafel zat. Premier Nielsen onderstreepte dat de "rode lijnen" van Groenland behouden zijn gebleven en dat het akkoord de belangen van het eiland dient.
Ondanks de opluchting blijven er twijfels en gemengde gevoelens bestaan. Zowel het Deense als het Groenlandse parlement moeten de overeenkomst nog officieel goedkeuren, en het Groenlandse parlementslid Aki-Mathilda Høegh-Dam noemde het zenuwslopend dat de ondertekening plaatsvond vóór dit parlementaire debat.
Het Deense parlementslid Rasmus Jarlov sprak zijn beduchtheid uit over het ontbreken van een expliciete clausule waarin de VS formeel afstand doet van de ambitie om Groenland te bezitten.
Tot slot vrezen sommige inwoners in de lokale gemeenschap van Narsarsuaq voor mogelijke herhuisvesting als gevolg van de bouw van de nieuwe basis, hoewel de militaire aanwezigheid ook werkgelegenheid oplevert.
