Premier Rob Jetten (D66) moet op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen alle zeilen bijzetten om steun te verwerven voor de plannen van zijn minderheidskabinet.
Nadat de eerste debatdag in de Tweede Kamer pas diep in de nacht om 01.32 uur werd afgehamerd, bleef het parlement achter met groot chagrijn en diepe twijfels over de haalbaarheid van een meerderheid.
Bovenop de politieke impasse kreeg Jetten bij de aftrap van de tweede dag te maken met felle aanvallen vanuit de oppositie over uitlekkende kritiek uit zijn eigen ministerraad.
Anonieme ministerkritiek zet debat op scherp
De tweede debatdag begon direct stormachtig toen PVV-leider Geert Wilders de premier confronteerde met een publicatie in het AD van die ochtend. Daarin uitten anonieme kabinetsleden harde kritiek op het functioneren van de premier; zo stelden ministers dat Jetten te weinig regie neemt, enkel stuurt op beeldregie en geen natuurlijk leiderschap toont. Wilders noemde de uitlatingen van Jettens eigen collega's "drie dikke messen in de rug" en adviseerde de premier op te stappen.
Jetten toonde zich niet onder de indruk van de aanval en reageerde laconiek dat hij in Vak K zit met een ploeg zeer gemotiveerde mensen en er niet zit voor een "beautycontest". Ondanks de turbulente start hield de premier vast aan zijn voornemen om de komende tijd door te werken aan draagvlak.
Strijd om de koers: Totaaldeal of deelakkoorden
Het kernprobleem voor het minderheidskabinet blijft het vinden van een meerderheid voor de begroting en het Belastingplan. Waar de oppositie eist dat het kabinet een duidelijke keuze maakt tussen een linkse of rechtse koers, blijft Jetten inzetten op brede steun.
Hij kondigde aan uitnodigingen te sturen naar zeven partijen voor vervolggesprekken: Pro, 50Plus, Volt, ChristenUnie, SGP, JA21 en BBB. Om ruimte te bieden voor onderhandelingen noemde de premier expliciet vier dossiers waar nog over gepraat kan worden: de lastenverzwaring voor burgers, het investeringsklimaat voor ondernemers, de vermogensbelasting in box 3 en bezuinigingen in de sociale sector.
De reacties uit de Kamer op deze strategie zijn verdeeld en scherp. SGP-leider Chris Stoffer en JA21-leider Joost Eerdmans benadrukten dat het kabinet moet kiezen tussen links of rechts om tot werkbare afspraken te komen.
Eerdmans gaf aan een totaaldeal niet meer te zien gebeuren en wil per begroting bekijken of zijn partij instemt, waarbij hij steun voor de klimaat- en asielplannen vrijwel uitsloot. Dit leidde tot een fel tegenspel van Pro-leider Jesse Klaver. Klaver waarschuwde dat zijn partij definitief afhaakt als het kabinet losse deelakkoorden sluit met de rechterflank en bij Pro komt "shoppen".
Terugblik op een lange nacht van fractievoorzitters
De impasse volgt op een uitputtende eerste debatdag waarin zeventien fractieleiders hun visie gaven op de Prinsjesdagstukken en de Miljoenennota, die onder druk van de Kamer openbaar was gemaakt door minister Eelco Heinen van Financiën.
Tijdens die marathonzitting uitten diverse oppositiepartijen stevige inhoudelijke kritiek:
Financiën en belastingen: Mirjam Bikker (ChristenUnie) noemde de dossierbehandeling van box 3 "een bende" en hekelde het feit dat de druk opnieuw op arbeid en gezinnen komt te liggen. Ze dreigde tegen het Belastingplan te stemmen als dit niet verandert. Volt-leider Laurens Dassen pleitte voor het zwaarder belasten van vermogen en erfbelasting, wat door D66-fractievoorzitter Jan Paternotte werd afgewezen met een verwijzing naar afspraken met VVD en CDA. VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans verdedigde juist de uitzonderingen voor vermogen om het investeringsklimaat niet te schaden en riep jongeren op meer te werken.
Zorg en maatschappij: Jimmy Dijk (SP) betoogde dat sociale grondrechten in de praktijk privileges zijn geworden voor gewone burgers. Jan Struijs (50Plus) vroeg aandacht voor ouderen en pleitte voor de aanpak van zorgfraude. PvdD-fractieleider Christine Teunissen overhandigde een brandbrief en riep Jetten op zijn rol als "klimaatdrammer" weer te omarmen, terwijl BBB-voorman Henk Vermeer waarschuwde voor de onzekerheid voor boeren en drong op het nakomen van lokale afspraken rond het munitiedepot in Staphorst.
Bestuur en rechtstaat: Mona Keijzer bekritiseerde het uitdijende ambtenarenapparaat en het subsidiecircuit dat volgens haar stilstand veroorzaakt. Gidi Markuszower (Groep Markuszower) pleitte er zelfs voor om in uiterste nood rechterlijke uitspraken op het gebied van stikstof of asielmigratie te negeren.
Opmerkelijke momenten: FvD-interim-fractievoorzitter Ralf Dekker, die de pas bevallen Lidewij de Vos verving, haalde zich de woede van de Kamer op de hals door te beweren dat het MH17-onderzoek de facto door de Oekraïense geheime dienst was geleid. PVV-leider Wilders noemde het kabinet het "meest amateuristische ooit" en kondigde reeds een motie van wantrouwen aan.
Met het verloop van de tweede debatdag staat vast dat de politieke puzzel voor premier Jetten verre van opgelost is. De komende maanden, waarin de debatten over de losse begrotingshoofdstukken gepland staan, zullen moeten uitwijzen of het minderheidskabinet de nodige meerderheden aan zich weet te binden.
