Witte Huis: Geen marine-escorte door Straat van Hormuz, Trump eist 'lef' op zee

De commerciële scheepvaart in de Straat van Hormuz is vrijwel volledig tot stilstand gekomen als gevolg van de aanhoudende oorlog tussen de Verenigde Staten, Israël en Iran. Terwijl de militaire operaties in de regio intensiveren, zorgen tegenstrijdige berichten vanuit de Amerikaanse overheid voor extra onrust op de toch al volatiele wereldwijde energiemarkten.

Voor de oorlog passeerden dagelijks zo'n 140 schepen en ruwweg 20 miljoen vaten olie – ongeveer een vijfde van het wereldwijde aanbod – deze smalle en strategische zeestraat. Sinds Iran vorige week de blokkade van de zeestraat aankondigde en westerse olietankers begon aan te vallen, wachten meer dan duizend schepen aan weerszijden op instructies van eigenaren en verzekeraars.

Om een mogelijke aanval te ontwijken, varen de weinige tankers die de oversteek nog wagen in een zogenaamde 'donkere modus' waarbij locatiesignalen worden uitgeschakeld, of gebruiken zij valse namen om zich voor te doen als schepen uit bevriende landen van Iran, zoals Rusland of China.

Daarnaast wordt de navigatie bemoeilijkt doordat zowel Iran, de VS als Israël gps-signalen in het gebied verstoren, waardoor bemanningen moeten terugvallen op radar en visuele waarneming.

Amerikaanse druk en een ingetrokken claim

De Amerikaanse president Donald Trump riep bemanningen van olietankers op om "meer lef" te tonen en de doorvaart gewoon te maken, bewerend dat de Iraanse marine grotendeels is uitgeschakeld. Washington heeft inmiddels 17 miljard euro aan staatsgaranties toegezegd voor schepen die hun verzekeringsdekking zijn kwijtgeraakt.

Dinsdag ontstond er echter aanzienlijke verwarring na een bericht van de Amerikaanse minister van Energie, Chris Wright. Op sociale media stelde hij dat de Amerikaanse marine met succes een olietanker door de Straat van Hormuz had geëscorteerd. Deze bewering leidde tot een onmiddellijke daling van de olieprijzen tot onder de $80 per vat.

Het bericht werd binnen een half uur verwijderd. Karoline Leavitt, woordvoerder van het Witte Huis, en generaal Dan Caine, voorzitter van de Joint Chiefs of Staff, spraken de bewering kort daarna formeel tegen.

Leavitt bevestigde dat de marine op dit moment geen schepen escorteert, al blijft dit wel een optie die klaarligt. Een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Energie verklaarde later dat het bericht "verkeerd was ondertiteld" door medewerkers.

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Abbas Araghchi, reageerde scherp en beschuldigde de VS van bewuste marktmanipulatie door het verspreiden van "nepnieuws" om de stijgende olieprijzen te drukken.

Economische schokgolven en politieke gevolgen

De onzekerheid heeft grote gevolgen voor de wereldeconomie:

• Olieprijzen: De prijs voor ruwe olie vertoonde enorme schommelingen en piekte maandag boven de $119 per vat (het hoogste niveau sinds 2022) voordat deze weer licht daalde.
• Aandelenmarkten: De onrust is voelbaar op de beurzen; de Dow Jones kelderde bij openingstijd aanzienlijk door de onzekere energietoevoer.
• Binnenlandse druk in de VS: De Amerikaanse benzineprijzen stijgen snel. Senator Chuck Schumer dringt er bij president Trump op aan om onmiddellijk olie uit de Strategische Petroleumreserve vrij te geven. Bovendien blijkt uit peilingen van Quinnipiac en Reuters-Ipsos dat respectievelijk 53% en 60% van de Amerikanen de militaire acties tegen Iran afkeurt.

Ook in Europa wordt met zorg naar de situatie gekeken. De Britse premier Keir Starmer besprak de blokkade recent met de Duitse bondskanselier Friedrich Merz en de Italiaanse premier Giorgia Meloni. Zij overwegen gezamenlijke opties om de vrije doorvaart te ondersteunen.

Tegelijkertijd probeert Iran geopolitieke druk uit te oefenen door vrije doorvaart aan te bieden aan schepen van landen die bereid zijn de ambassadeurs van de VS en Israël uit te zetten. Tot nu toe is geen enkel land hierop ingegaan.

Militaire escalatie

De militaire situatie op de grond en op zee escaleert verder. Het Amerikaanse leger richt zich momenteel in een campagne van naar schatting vier tot zes weken op het ontmantelen van de Iraanse raketinfrastructuur en het uitschakelen van mijnleggers.

Volgens de Amerikaanse legerleiding zijn er al tientallen Iraanse schepen tot zinken gebracht of zwaar beschadigd, en de Amerikaanse minister van Defensie, Pete Hegseth, kondigde aan dat de komende aanvallen tot de zwaarste van de oorlog zullen behoren.

Iran toont zich echter onverzettelijk. De Iraanse veiligheidschef Larijani waarschuwde dat de Straat van Hormuz "een straat van vernedering en leed voor oorlogszuchtigen" zal worden.

Daarnaast houden internationale inlichtingendiensten de bewegingen van een nieuw Chinees inlichtingenschip, de Liaowang-1, nauwlettend in de gaten. Dit schip, uitgerust met geavanceerde radars en satelliet-tracking, ligt momenteel in de Golf van Oman.

Hoewel er geen hard bewijs is, heerst er bij westerse analisten bezorgdheid dat de verzamelde data mogelijk met Teheran wordt gedeeld. Het Witte Huis heeft ook Rusland inmiddels gewaarschuwd tegen het delen van inlichtingen met het Iraanse leger.