Droneaanvallen voor de kusten van Roemenië en Bulgarije zijn de afgelopen periode aan de orde van de dag. Door een snelle opeenvolging van incidenten verandert de Zwarte Zee in een van de gevaarlijkste maritieme zones ter wereld, met een dreiging die inmiddels dodelijker is dan in de Straat van Hormuz.
In een tijdsbestek van tien dagen werden zeker zes schepen getroffen in de territoriale wateren en exclusieve economische zones van NAVO-lidstaten, waarbij minstens 23 mensen om het leven zijn gekomen of vermist zijn geraakt.
Onder de getroffen vaartuigen bevindt zich het Oekraïense schip Chelsea 3, dat 33 kilometer ten oosten van de Bulgaarse kuststad Byala door drie drones werd geraakt. Daarnaast zonk een schip op 31 kilometer van de kust bij Krapets, vlak bij de Roemeense grens, en vatte een tweetal tankers voor de Roemeense kust vlam na een drone-inslag, met zeven gewonden tot gevolg.
Eerder deze maand zonk bovendien een Turks handelsschip met graan nabij het Roemeense Sfântu Gheorghe, waarbij twee bemanningsleden omkwamen. Volgens de Oekraïense president Volodymyr Zelensky werd dit schip getroffen door Russische drones. Als reactie op de aanvallen heeft Bulgarije een onderzoek ingesteld naar mogelijke oorlogsmisdaden en de Russische ambassadeur ontboden.
Rusland test de grenzen van de hybride oorlog
De frequente aanvallen op schepen en de aanwezigheid van niet-ontplofte, afdrijvende zeedrones voor de kust roepen de vraag op of de situatie de fase van hybride oorlogsvoering inmiddels is ontstegen. Hoewel het Kremlin ontkent betrokken te zijn en Brussel de aanvallen nog niet officieel aan Moskou toeschrijft, wijzen deskundigen massaal naar Rusland.
Volgens inlichtingenexpert Hugo Vijver begeeft Rusland zich bewust in een grijze zone en schuift het met zijn acties steeds dichter op naar de definitie van een gewapende aanval, wat raakt aan artikel 5 van het NAVO-verdrag.
Tegelijkertijd benadrukken experts dat de klassieke hybride elementen — zoals cyberaanvallen, spionage en beïnvloedingsoperaties — onverminderd doorgaan. Volgens Ruslanddeskundige Intigam Mamedov van de Universiteit Leiden en Oost-Europa-expert Julia Soldatiuk-Westerveld van Instituut Clingendael neemt Rusland bewust grotere risico's in het Zwarte Zeegebied.
Naast het viseren van de scheepvaart provoceert Moskou de regio met militaire oefeningen in de wateren van NAVO-landen. De Zwarte Zee is strategisch van essentieel belang voor zowel Rusland als Oekraïne: het vormt via de Bosporus de toegang tot de Middellandse Zee en is cruciaal voor de Oekraïense graanexport.
Door de aanvallen lopen de verzekeringskosten zo hoog op dat de zeeroutes commercieel onhoudbaar dreigen te worden. Bovendien dient het in 2014 geannexeerde schiereiland de Krim als een sleutelbasis voor de Russische marine dicht bij de NAVO-kust.
Gas als strategisch wapen aan de oostflank
Naast fysiek geweld zet Moskou ook druk via de energiemarkt. Zo heeft Bulgarije, dat geleid wordt door een pro-Russische premier, afgesproken geen Russisch gas meer rechtstreeks te importeren, maar het wel via de eigen pijpleidingen door te voeren naar andere landen.
Roemenië probeert zijn afhankelijkheid juist te verkleinen door via het grootschalige Neptun Deep-project gas op te boren in de bodem van de Zwarte Zee. Zodra het boren in 2027 start, wordt Roemenië een belangrijke gasexporteur, waar ook omliggende landen zoals Moldavië van profiteren.
Juist daarom is dit energieproject een frequent doelwit van Russische hybride acties. Zo zetten Russische desinformatiecampagnes het project weg door te beweren dat het gas gratis aan Oekraïne wordt weggegeven, en werd er afgelopen zomer een drone aangetroffen in de nabijheid van een Roemeens boorplatform.
NAVO versterkt militaire aanwezigheid op en boven zee
Om de escalatie een halt toe te roepen en escalatie richting een groter conflict te voorkomen, versterkt de NAVO haar militaire voetafdruk in de regio. Na spoedoverleg van de Noord-Atlantische Raad en de NAVO-ambassadeurs kondigden NAVO-woordvoerders Allison Hart en Martin L. O'Donnell (namens het militaire hoofdkwartier SHAPE) de verzending aan van aanvullende observatievliegtuigen, radarsystemen, drones, inlichtingenpersoneel en explosievenonderzoekers.
De ondersteuning richt zich specifiek op surveillance, verkenning en forensisch onderzoek. Op verzoek van Bulgarije is inmiddels een Amerikaans P-8A Poseidon-patrouillevliegtuig van de Amerikaanse marine gearriveerd op de basis in Varna om patrouilles boven de Zwarte Zee uit te voeren.
Volgens inlichtingenexpert Vijver is een krachtig optreden noodzakelijk: als de NAVO niet met gelijke munt terugbetaalt, nodigt dit Rusland uit om door te gaan en wordt de geloofwaardigheid van het bondgenootschap ondermijnd.
