Terwijl de NAVO-leiders zich voorbereiden op hun bijeenkomst in de Turkse hoofdstad op 7 en 8 juli, zullen defensieproductie, lastenverdeling en de militaire paraatheid van Europa naar verwachting de agenda domineren.

De top vindt plaats op een moment dat Europese regeringen ernaar streven hun eigen capaciteiten te versterken en tegelijkertijd hun afhankelijkheid van de VS op de lange termijn te verminderen.

Deskundigen zeggen dat de groeiende defensie-industriële basis van Türkiye, in combinatie met zijn strategische ligging en militaire capaciteiten, Ankara in het centrum plaatst van de zich ontwikkelende Europese veiligheidsarchitectuur.

“Türkiye is vanuit defensief oogpunt een van de belangrijkste bondgenoten van de NAVO”, vertelde Riccardo Gasco, coördinator van het programma voor buitenlands beleid bij de denktank IstanPol, aan Anadolu.

“Dit komt niet alleen doordat het een van de grootste legers binnen het bondgenootschap heeft, maar ook vanwege de ligging van het land en wat het kan produceren.”

Van importeur van defensiematerieel naar producent

Gasco zei dat Türkiye het afgelopen decennium een ingrijpende transformatie heeft doorgemaakt, waarbij het land zich heeft ontwikkeld van een land dat grotendeels afhankelijk was van westerse leveranciers tot een land dat in staat is geavanceerde militaire systemen te ontwikkelen en te exporteren.

“Türkiye is niet langer alleen een afnemer van westerse defensietechnologie. Het is uitgegroeid tot een producent van drones, maritieme platforms, raketten, gepantserde voertuigen en steeds geavanceerdere lucht- en ruimtevaartsystemen,” zei hij.

Die transformatie, zo betoogde hij, komt op een cruciaal moment voor de NAVO.

Hij merkte op dat de strategische ligging van Türkiye, dat de Zwarte Zee, de oostelijke Middellandse Zee, het Midden-Oosten en de Kaukasus met elkaar verbindt, sinds het begin van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne nog belangrijker is geworden.

Volgens Gasco zou het Europese debat over strategische autonomie zich minder moeten richten op het vervangen van de NAVO en meer op het opbouwen van een sterkere Europese pijler binnen het bondgenootschap.

Gasco zei dat het grootste obstakel voor Europa niet een gebrek aan financiële of industriële middelen is, maar onvoldoende politieke coördinatie.

“De defensie-industrieën blijven versnipperd, de aanbestedingen zijn nog steeds te nationaal georiënteerd en er is vaak een kloof tussen politieke verklaringen en de concrete uitvoering”, concludeerde hij.

‘Europa kan de capaciteiten van Türkiye niet negeren,’

Gasco zei dat Türkiye, ongeacht institutionele discussies, al deel uitmaakt van de Europese defensiearchitectuur. “Türkiye beschikt over een van de grootste strijdkrachten van Europa, een groeiende defensie-industrie en een strategische ligging die Europa verbindt met de Zwarte Zee, het Midden-Oosten, de Kaukasus en het oostelijke Middellandse Zeegebied,” voegde hij eraan toe.

De deskundige zei dat debatten over de deelname van Türkiye aan het “Security Action for Europe“ (SAFE)-programma van de Europese Unie de bredere realiteit niet mogen overschaduwen, namelijk dat de Europese defensie al afhankelijk is van samenwerking met Ankara.

Hij wees op de groeiende samenwerking op het gebied van de defensie-industrie tussen Türkiye en verschillende Europese landen, waaronder Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk.

“Het bredere punt is dat Europa de capaciteiten van Türkiye niet kan negeren,” zei Gasco.

‘Türkiye zou Europa tal van oplossingen kunnen bieden’

Timothy Ash, associate fellow bij het in Londen gevestigde Chatham House, zei dat Europa dringend zijn eigen defensiecapaciteiten moet versterken nu het vertrouwen in de langetermijntoezeggingen van de VS op het gebied van veiligheid afneemt.

“Moeilijk te realiseren gezien de jarenlange overmatige afhankelijkheid van de VS, maar nu een absolute prioriteit”, vertelde hij aan Anadolu, verwijzend naar de ambities van Europa voor grotere strategische autonomie.

Hoewel veel Europese regeringen aanzienlijke verhogingen van de defensiebegrotingen hebben aangekondigd, stelde Ash dat het uitbreiden van de industriële productie een veel grotere uitdaging blijft dan het verhogen van de uitgaven.

Ash zei dat Türkiye een doorslaggevende rol zou kunnen spelen in de defensietransformatie van Europa.

“Het land beschikt over het grootste en waarschijnlijk meest capabele leger binnen de Europese NAVO. Het kan tienduizenden militairen inzetten om een staakt-het-vuren in Oekraïne te handhaven.”

Hij benadrukte ook de industriële voordelen van Türkiye.

“Het heeft de beste drone-industrie van Europa en kan op grote schaal defensiematerieel produceren, zoals tanks, vliegtuigen, schepen en munitie, die Europa nodig heeft om zich snel te herbewapenen”, aldus Ash.

‘Europa moet snel wakker worden’

Volgens Ash wordt het uitbreiden van de samenwerking met Ankara steeds meer een strategische noodzaak in plaats van een politieke keuze.

Hij benadrukte dat politieke meningsverschillen een diepere defensiesamenwerking niet in de weg mogen staan op een moment dat Europa voor zijn ernstigste veiligheidsuitdagingen in decennia staat.

“Europa moet snel wakker worden, maar racisme en islamofobie uit het verleden staan dat in de weg... Er is geen geloofwaardige Europese defensie zonder Türkiye als bolwerk daarvoor”, zei hij.

Ash had ook kritiek op de uitsluiting van zowel Türkiye als het Verenigd Koninkrijk van het SAFE-financieringsmechanisme voor defensie van de EU.

“SAFE-financiering voor de Turkse defensie-industrie zou een win-winsituatie kunnen opleveren voor Europa en Türkiye.”

Defensie-export onderstreept industriële opmars

De Turkse defensie-industrie is het afgelopen decennium snel gegroeid dankzij aanhoudende overheidsinvesteringen, eigen productie en toenemend exportsucces.

Het land produceert nu een breed scala aan militaire systemen, waaronder bewapende drones, gepantserde voertuigen, maritieme platforms, raketten, elektronische oorlogsvoering-systemen, helikopters en geavanceerde vliegtuigprogramma’s.

Turkse defensiebedrijven hebben ook opmerkelijk succes geboekt in heel Europa.

Eind 2024 tekende Defense Technologies Engineering and Trade een contract ter waarde van 123 miljoen euro voor het ontwerpen en bouwen van twee bevoorradingsschepen voor Portugal, waarmee dit de eerste grote maritieme export van Türkiye was naar een EU- en NAVO-lidstaat buiten Oost-Europa.

In datzelfde jaar sloot Otokar een groot contract met Roemenië voor de levering van meer dan 1.000 Cobra II-pantservoertuigen, terwijl Türkiye en Spanje hun samenwerking op het gebied van geavanceerde trainingsvliegtuigen uitbreidden, waarbij het Hurjet-programma van Turkish Aerospace Industries naar verwachting centraal zal staan.

Ondertussen versterkte dronefabrikant Baykar zijn aanwezigheid in Europa door de overname van het Italiaanse Piaggio Aerospace, wat nieuwe mogelijkheden voor samenwerking met de Europese lucht- en ruimtevaartindustrieën opende.

De export van defensie- en ruimtevaartproducten uit Türkiye is de afgelopen jaren sterk gestegen, wat een weerspiegeling is van de groeiende internationale vraag naar concurrerend geprijsde systemen die vaak sneller kunnen worden geleverd dan vergelijkbare westerse alternatieven.

Top zal naar verwachting focussen op uitvoering

Beide deskundigen verwachten dat tijdens de NAVO-top van deze week in Ankara meer nadruk zal liggen op de uitvoering dan op het aankondigen van nieuwe toezeggingen.

Voor Gasco ligt het belang van de top in de vraag of de bondgenoten geloofwaardige plannen kunnen presenteren om hogere defensie-uitgaven om te zetten in inzetbare militaire capaciteiten en een sterkere industriële productie.

Hij zei ook dat de rol van Ankara als gastheer van de top het toenemende militaire en industriële belang van Türkiye binnen het bondgenootschap weerspiegelt.

“Het organiseren van de top versterkt de centrale positie van Ankara binnen de NAVO op een moment dat zijn militaire capaciteiten en defensie-industrie steeds relevanter worden voor het bondgenootschap“, aldus Gasco.

Hij wees op recente discussies over mogelijke Amerikaanse steun voor het eigen KAAN-gevechtsvliegtuigprogramma van Türkiye, waaronder mogelijke samenwerking op het gebied van motoren en hernieuwde speculaties over de toekomstige deelname van Türkiye aan het F-35-programma.

Uiteindelijk, zo zei Gasco, zal het succes van het bondgenootschap minder afhangen van politieke verklaringen dan van het vermogen om de afschrikking te versterken door middel van aanhoudende investeringen, industriële samenwerking en militaire paraatheid.