Het klimaat rondom demonstraties tegen asielzoekerscentra en extreemrechtse bijeenkomsten is de afgelopen tijd op meerdere plaatsen in Nederland verhard. Zowel op het Malieveld in Den Haag als in de buurt van Den Bosch leidden acties tot ernstige incidenten, variërend van confrontaties met de politie en het belagen van journalisten tot fysieke mishandeling uit wraak.

Waar de rechter in Den Bosch inmiddels straffen heeft uitgesproken voor een gewelddadige actie tegen een voorstander van een azc, is de recherche in Den Haag een omvangrijk onderzoek gestart naar rellen, geweld en discriminerende uitingen tijdens een ontspoorde demonstratie.

Politieonderzoek naar geweld, wapens en discriminatie op het Malieveld

In Den Haag doet de politie in opdracht van het Openbaar Ministerie (OM) onderzoek naar strafbare feiten tijdens een demonstratie van de extreemrechtse organisatie Wij Zijn Het Volk op het Malieveld. Bijeengekomen betogers zochten daar afgelopen zaterdag gemaskerd de confrontatie op met de politie. Er werd gegooid met vuurwerk, stokken en rookbommen, en actievoerders brachten de Hitlergroet en scandeerden antisemitische en discriminerende leuzen.

Nadat een geplande mars door de stad wegens geweld werd verboden, besloot locoburgemeester De Mos de gehele demonstratie te ontbinden. De Mobiele Eenheid (ME) moest waterkanonnen inzetten om de menigte uiteen te drijven. Tijdens de inzet werden 24 demonstranten aangehouden op verdenking van onder meer verboden wapenbezit—zoals steekwapens en boksbeugels—en het negeren van het noodbevel om te vertrekken. Ook twee minderjarigen met vuurwerk werden opgepakt, van wie er één is doorverwezen naar Bureau Halt en de ander bij het OM moet verschijnen.

Hoewel alle verdachten inmiddels weer op vrije voeten zijn gesteld, loopt het onderzoek naar hun precieze betrokkenheid en eventueel openlijk geweld door. Het OM verzamelt beeldmateriaal en getuigenverklaringen om te bepalen wie vervolgd kan worden voor geweld tegen agenten of journalisten.

Ook wordt bekeken welke juridische aanknopingspunten er zijn voor discriminatie, wat complex is omdat uitingen zoals de Hitlergroet pas strafbaar zijn in combinatie met specifieke andere uitingen. Minister Van Weel van Justitie sprak van "walgelijke beelden" en benadrukte dat er snoeihard opgetreden moet worden tegen het geweld en de racistische leuzen.

Cel- en taakstraffen voor mishandeling van vrouw na azc-protest in Engelen

Dat spanningen rondom asielprotesten ook buiten demonstraties tot geweld kunnen leiden, bleek voor de politierechter in Den Bosch. Twee mannen van 41 en 43 jaar uit Engelen werden daar veroordeeld voor de mishandeling van een vrouw op 14 juni.

De twee, die eerder meededen aan protesten tegen de komst van een azc in Engelen, verdachten het slachtoffer ervan dat zij protestborden en vlaggen tegen het azc had vernield of beklad.

De verdachten reden de vrouw op een fietspad in Den Bosch klem met een pick-uptruck. De 41-jarige bestuurder werkte haar tegen de grond en trapte ruim een minuut lang tegen haar hoofd en bovenlijf. De 43-jarige man bespoot de vrouw vervolgens met rode verf en maakte een foto van haar. Hoewel het slachtoffer geen aangifte deed, besloten de politie en het OM de zaak ambtshalve te vervolgen.

De 41-jarige man kreeg een celstraf van 36 dagen, twee maanden voorwaardelijke celstraf en een taakstraf van 10 uur. De 43-jarige man werd veroordeeld tot een taakstraf van 240 uur (waarvan 80 uur voorwaardelijk) en een verplichte gedragscursus. Beide mannen betuigden in de rechtszaal spijt van hun daden.

Zorgen over veiligheid van journalisten en achtergrond van de protesten

Rond de demonstratie op het Malieveld kwamen bij journalistenmeldpunt PersVeilig vijf meldingen van incidenten binnen. Verschillende verslaggevers gaven aan fysiek en verbaal te zijn bedreigd, waarbij journalisten van een bankje werden geduwd of bewust lieten struikelen.

Daarnaast belandde de Spaanse freelance fotograaf Nacho Calonge in het water na een duw van een politieagent. De politie verklaarde dat dit gebeurde om "werkruimte te creëren" tijdens een heftige inzet en noemde het een onbedoeld incident.

De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) noemt die uitleg echter "niet plausibel" en strijdig met de beschikbare beelden. De vakbond eist een volledige schadeloosstelling voor de fotograaf, wiens apparatuur kapotging.

De gebeurtenissen staan niet op zichzelf. Volgens de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) staat in het rechts-extremistische gedachtegoed het verlangen naar een witte etnostaat centraal. Om dit te bereiken streven aanhangers naar het deporteren van miljoenen mensen op basis van ras, geloof of geaardheid—een concept dat zij aanduiden als "remigratie".

Ook wordt de omvolkingstheorie aangehangen, een complotdenken waarin beweerd wordt dat de elite het witte ras wil verzwakken via massa-immigratie, terwijl thema's als abortus en feminisme worden gezien als bedreigingen voor de bevolkingsomvang. Met de lopende onderzoeken wil het OM de verantwoordelijken voor het geweld op het Malieveld alsnog voor de rechter brengen.