Producten die verband houden met illegale Israëlische nederzettingen in de bezette Palestijnse gebieden blijven de Europese markten binnenkomen, wat vragen oproept over de wijze waarop ze worden geëxporteerd, geëtiketteerd en gedistribueerd, en of de bestaande Europese regels de handel in producten uit nederzettingen daadwerkelijk tegengaan.

Een rapport uit juni 2026 van het Global Echo Litigation Center, getiteld “Importing Occupation” (Bezetting importeren), heeft deze toeleveringsketens opnieuw onder de aandacht gebracht. Daarin wordt toegevoegd dat goederen die in illegale Israëlische nederzettingen zijn geproduceerd, de Europese markten zijn binnengekomen via systemen die hun werkelijke plaats van herkomst verbergen.

Hoe wijdverbreid is deze handel?

Het rapport richt zich op de export van landbouwproducten, waaronder dadels, citrusvruchten, kruiden, fruit en groenten, die volgens eerder onderzoek tot de meest voorkomende producten uit de nederzettingen behoren die Europa bereiken.

Om te illustreren hoe deze handel in zijn werk gaat, heeft Global Echo de toeleveringsketens van drie grote Israëlische exporteurs onderzocht: Hadiklaim, Mehadrin Ltd. en Yonatan Packing and Marketing. Het volgde producten vanaf boerderijen in illegale nederzettingen via verpakkingsfaciliteiten en Israëlische havens, voordat ze de Europese markten bereikten.

Omdat noch Israël, noch de Europese Unie uitgebreide gegevens over de export uit de nederzettingen publiceert, is de werkelijke omvang van de handel al jaren onduidelijk.

Volgens het rapport zijn meer dan 30.000 exportdocumenten geanalyseerd die betrekking hadden op meer dan 6.800 landbouwzendingen tussen oktober 2017 en februari 2026. Van de 5.900 zendingen met bestemming Europa bevatte 17,2% producten uit nederzettingen. Specifiek voor de EU bedroeg dit percentage 19,2%

Het rapport concludeert dat landbouwproducten uit Israëlische nederzettingen geen uitzondering vormen of incidenteel voorkomen, maar regelmatig deel uitmaken van de Israëlische landbouwexport naar Europa.

Hoe komen producten uit de nederzettingen Europa binnen?

Volgens het rapport maken exporteurs gebruik van wat het een “toeleveringsketen van verwarring“ noemt — een systeem dat is ontworpen om te verbergen dat producten afkomstig zijn uit Israëlische nederzettingen en om de werkelijke herkomst moeilijker te achterhalen te maken.

Het rapport beschrijft drie belangrijke methoden.

De eerste is wat het rapport “verbergen in het volle zicht” noemt. Bij deze methode vermelden exporteurs wel de daadwerkelijke locatie van de nederzetting, inclusief de postcode, maar geven ze toch Israël als land van herkomst op, waardoor het feit dat de goederen in een nederzetting zijn geproduceerd, wordt verhuld.

Volgens het rapport zijn de Europese douaneautoriteiten, en niet de Israëlische exporteurs, verantwoordelijk voor het controleren of een postcode bij een nederzetting hoort. Het rapport stelt dat dit mazen in de wet creëert waardoor producten uit nederzettingen de Europese markten kunnen binnenkomen zonder als zodanig te worden geïdentificeerd.

De tweede methode betreft wat het rapport ‘schijnadressen’ noemt. Exporteurs gebruiken adressen binnen Israël in plaats van de daadwerkelijke productielocatie, waardoor producten uit nederzettingen lijken te zijn afkomstig uit Israël.

De derde methode is “vermenging”. Producten uit illegale nederzettingen worden vóór de export in gezamenlijke verpakkings- of opslagfaciliteiten vermengd met goederen die binnen Israël zijn geteeld. Na vermenging wordt de zending voorzien van documenten waarin Israël als herkomstland wordt vermeld, waardoor het voor importeurs en douaneambtenaren moeilijk is om vast te stellen welke producten afkomstig zijn uit nederzettingen.

Welke maatregelen hebben Europese landen genomen?

Europese landen hebben verschillende benaderingen gekozen ten aanzien van producten afkomstig uit Israëlische nederzettingen, variërend van nationale invoerverboden tot oproepen tot strengere EU-brede beperkingen.

Op het niveau van de Europese Unie bestaat er nog steeds geen EU-breed verbod op de invoer uit Israëlische nederzettingen. Maar de kwestie is dichter bij maatregelen op EU-niveau gekomen. In juli legde de Europese Commissie de lidstaten verschillende opties voor, waaronder een volledig of gedeeltelijk invoerverbod, prohibitieve invoertarieven en een systeem van invoervergunningen. De ministers van Buitenlandse Zaken van de EU bespraken de voorstellen op 13 juli, waarbij een volledig verbod de meeste steun kreeg, maar er werd geen overeenstemming bereikt en er werd opdracht gegeven tot verdere werkzaamheden.

Nederland heeft een nationaal verbod ingesteld op de invoer, aankoop en verkoop van goederen uit Israëlische nederzettingen in de bezette Palestijnse gebieden. De maatregel verbiedt ook het omzeilen ervan en treedt op 22 september 2026 in werking.

Ierland heeft eveneens wetgeving ingediend om de invoer van goederen afkomstig uit Israëlische nederzettingen te verbieden. De regering keurde in mei het wetsvoorstel inzake het (verbod op de invoer van goederen uit) Israëlische nederzettingen van 2026 goed, en het wetsvoorstel werd vervolgens in juli door het Ierse parlement aangenomen. Zodra de wet van kracht wordt, zal de invoer van goederen uit nederzettingen een strafbaar feit zijn.

Spanje heeft de invoer van producten afkomstig uit Israëlische nederzettingen in de bezette Palestijnse gebieden al verboden. Ook België heeft een invoerverbod voor producten uit Israëlische nederzettingen goedgekeurd en pleit tegelijkertijd voor krachtigere maatregelen op EU-niveau.

Frankrijk en Zweden hebben aangedrongen op een gemeenschappelijke Europese aanpak in plaats van afzonderlijke nationale maatregelen. In een brief van april 2026 aan de Europese Commissie riepen Frankrijk en Zweden op tot aanvullende maatregelen tegen producten uit de nederzettingen, waaronder invoerheffingen en beperkingen via exportvergunningensystemen.

Waarom blijft het systeem functioneren?

Global Echo stelt dat de verantwoordelijkheid verdeeld is tussen Israëlische exporteurs en Europese autoriteiten.

Onderzoekers zeggen dat ze honderden certificaten van oorsprong hebben geïdentificeerd die betrekking leken te hebben op producten uit nederzettingen, terwijl ze aanspraak maakten op de preferentiële behandeling die beschikbaar is onder de associatieovereenkomst tussen de EU en Israël.

Het rapport stelt dat het huidige systeem de last van het identificeren van postcodes van nederzettingen bij de Europese autoriteiten legt in plaats van bij de Israëlische exporteurs, waardoor er mogelijkheden ontstaan voor producten uit nederzettingen om aan opsporing te ontkomen.