EU scherpt migratiebeleid aan: Interne top en controversiële miljardendeal met Egypte
De bijeenkomst sluit aan bij een brief die Commissievoorzitter Ursula von der Leyen voorafgaand aan de top aan de EU-leiders stuurde. Ze schetst daarin een alomvattende aanpak en benadrukt dat illegale migrantensmokkel een ernstige zorg blijft.
De Europese Unie intensiveert haar inspanningen om migratie te beheersen via een tweeledige aanpak: nauwere interne coördinatie en het sluiten van strategische, zij het controversiële, overeenkomsten met derde landen.
Terwijl Europese leiders in Brussel bijeenkwamen om de onderlinge samenwerking te versterken, sloot de EU een miljardendeal met Egypte. Dit alles gebeurt tegen de achtergrond van een nieuw, alomvattend plan van de Europese Commissie en de naderende implementatie van het omstreden EU-Migratiepact.
Interne EU-gesprekken in Brussel en Rome
Europese leiders hebben donderdag in de marge van de Europese Raad afgesproken om de coördinatie op het gebied van migratiebeheer te verbeteren. De informele bijeenkomst, georganiseerd door de Italiaanse premier Giorgia Meloni, de Deense premier Mette Frederiksen en de Nederlandse premier Dick Schoof, bracht diverse lidstaten samen, waaronder Oostenrijk, België, Duitsland en Griekenland.
De leiders committeerden zich aan het ontwikkelen van "innovatieve migratieoplossingen". Meloni kondigde aan dat ambtenaren van de deelnemende landen op 5 november in Rome bijeen zullen komen om de inspanningen voort te zetten.
Von der Leyen presenteert alomvattend plan
De bijeenkomst sluit aan bij een brief die Commissievoorzitter Ursula von der Leyen voorafgaand aan de top aan de EU-leiders stuurde. Von der Leyen schetst daarin een alomvattende aanpak en benadrukt dat illegale migrantensmokkel een ernstige zorg blijft.
Haar plan roept op tot:
- Snellere procedures: Er moet vaart worden gemaakt met de onderhandelingen over de Terugkeerregeling en de invoering van een Europese lijst van veilige landen van herkomst.
- Bestrijding van smokkel: De Commissie wil de politie- en grensbeheercapaciteiten, onder meer via Europol, versterken. Von der Leyen stelt een sanctiesysteem voor tegen smokkelnetwerken, inclusief het bevriezen van tegoeden, en wil de online promotie van smokkelactiviteiten via digitale platforms aanpakken.
- Samenwerking met derde landen: De brief benadrukt de voortdurende samenwerking met landen als Libië (de belangrijkste vertrekplaats op de centrale Middellandse Zeeroute), Tunesië, Marokko en Turkije.
Volgens de gegevens in de brief is het aantal illegale grensoversteken op de Westelijke Balkanroute met 90% gedaald.
Controversiële miljardendeal met Egypte
De strategie van externe samenwerking werd deze week het meest concreet tijdens de eerste EU-Egypte top in Brussel. De EU en de Egyptische president Abdel-Fattah el-Sissi ondertekenden een memorandum van overeenstemming ter waarde van € 4 miljard. Dit is onderdeel van een breder strategisch partnerschap van € 7,4 miljard dat in maart 2024 werd gesloten.
In ruil voor de financiële investeringen en steun verwacht de EU dat Egypte helpt bij het indammen van migratie en een stabiliserende rol speelt in de regio, met name met betrekking tot de humanitaire toegang tot Gaza via de grensovergang bij Rafah.
El-Sissi claimde tijdens de top de eer voor de recente daling van het aantal migranten. Cijfers van Frontex tonen een daling van 21% in irreguliere migratie in de eerste acht maanden van 2025.
Kritiek op "financieren van autoritarisme"
De nauwe samenwerking met El-Sissi, die in 2013 via een staatsgreep aan de macht kwam, stuit op felle kritiek van mensenrechtenorganisaties. Human Rights Watch (HRW) beschuldigt de EU ervan "autoritarisme te financieren om migranten en asielzoekers weg te houden van Europa's kusten".
Critici stellen dat de EU "de rode loper uitlegt voor Sissi" en dat mensenrechten "ondergeschikt zijn gemaakt aan stabiliteit". Ondanks de miljardensteun en de upgrade van de banden, waarschuwen activisten dat de systematische repressie van dissidenten in Egypte onverminderd doorgaat.
Deze ontwikkelingen vinden plaats in de aanloop naar de volledige inwerkingtreding van het EU-Migratie- en Asielpact in juni 2026. Dit pact, bedoeld om een uniform kader te scheppen voor asiel en migratie, inclusief snellere procedures en een verplichte verdeling van verantwoordelijkheid, stuit nu al op groeiende weerstand in diverse lidstaten.