Meer dan 230 voormalige bewindspersonen, ambassadeurs, diplomaten en ambtenaren hebben in een dringende brief aan het kabinet opgeroepen tot een aanzienlijke verharding van het Nederlandse Israël-beleid.

De ondertekenaars, onder wie prominenten als Job Cohen, Ahmed Aboutaleb, Jozias van Aartsen, Jan Pronk, Wim Deetman, Bernard Bot, Lilianne Ploumen en Joris Voorhoeve, stellen dat de huidige maatregelen van de Nederlandse regering ernstig tekortschieten ten opzichte van de schaal van de schendingen van het internationaal recht.

Kritiek op symbolisch beleid van kabinet-Jetten

In de brief, gericht aan minister-president Rob Jetten en de ministers van Buitenlandse Zaken (Tom Berendsen), Buitenlandse Handel (Sjoerd Sjoerdsma), Defensie (Dilan Yeşilgöz-Zegerius) en Justitie (David van Weel), verwijzen de opstellers naar de artikelen 90 en 94 van de Grondwet, die Nederland verplichten de internationale rechtsorde te bevorderen.

Hoewel het kabinet recent enkele bescheiden stappen heeft gezet, zoals het weren van producten uit illegale nederzettingen, noemen de ondertekenaars dit ver achterblijven bij wat van Nederland mag worden verwacht als gastland van internationale hoven.

Voormalig diplomaat Angélique Eijpe benadrukt dat de genomen maatregelen vooral een symbolische impact hebben en niet bijdragen aan een gedragsverandering bij de Israëlische regering. Zij en tientallen andere (oud-)ambtenaren komen sinds december 2023 al meer dan 130 donderdagen bijeen tijdens een wekelijkse sit-in bij de ingang van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Volgens Eijpe hoeft Nederland niet te wachten op consensus binnen de Europese Unie. Zij wijst op Luxemburg, dat onlangs zelfstandig besloot de goedkeuring voor de uitgifte van Israëlische staatsobligaties niet te verlengen. De Nederlandse brief volgt bovendien op een vergelijkbare internationale oproep van bijna honderd voormalige Franse en Britse ambassadeurs in Le Monde op 22 augustus.

Verslechterende situatie in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever

De aanleiding voor de brief is de aanhoudende en verslechterende situatie in de Palestijnse gebieden. Ondanks een papieren belofte van een staakt-het-vuren vallen er in Gaza nog dagelijks dodelijke slachtoffers door Israëlische bombardementen en geweld, terwijl de bevolking in steeds kleinere gebieden wordt samengedreven. De toegang tot medische en voedselhulp wordt ernstig beperkt, hulporganisaties worden gehinderd en internationale journalisten worden geweerd.

Op de bezette Westelijke Jordaanoever intensiveren gewapende illegale kolonisten, al dan niet samen met de Israëlische strijdkrachten (IDF), hun aanvallen op Palestijnen. Dit leidt tot landroof en verdrijving. Tegelijkertijd wordt de Palestijnse Autoriteit, waarmee Nederland diplomatieke banden onderhoudt, stelselmatig financieel en politiek verzwakt.

Dit brengt het Palestijnse recht op zelfbeschikking en het perspectief op een tweestatenoplossing steeds explicieter in gevaar. Daarnaast wijzen de briefschrijvers op de duizenden Palestijnen die zonder eerlijk proces vastzitten in het Israëlische gevangenissysteem, waar marteling en mishandeling breed zijn gedocumenteerd.

Eisenpakket en juridische maatregelen

Om de Nederlandse rol te veranderen van passieve omstander naar een actor van positieve verandering, vragen de ondertekenaars het kabinet om concrete en effectieve maatregelen. Zij pleiten voor het instellen van een volledig wapenembargo en het opschorten van iedere vorm van militaire samenwerking met Israël.

In Europees verband moet Nederland aansturen op het opschorten van de EU-Israël Associatieovereenkomst zolang mensenrechten worden geschonden, en op het stopzetten van alle handel die illegale nederzettingen ondersteunt.

Daarnaast eisen de opstellers dat Nederland uitvoering geeft aan de uitspraken en adviesopinies van het Internationaal Gerechtshof en het Internationale Strafhof alle ruimte biedt om onafhankelijk te werken.

Ook moet er in Nederland en internationaal actief onderzoek worden gedaan naar internationale misdrijven, waaronder specifiek onderzoek naar de mogelijke betrokkenheid van personen die in Nederland verblijven of de Nederlandse nationaliteit hebben en in de IDF hebben gediend.

Tot slot moet het kabinet aansturen op ongehinderde toegang tot Gaza voor humanitaire organisaties, journalisten, diplomaten en parlementariërs, en consequenties verbinden aan het uitblijven daarvan.

Aankomend parlementair debat

De brief verschijnt vlak voor een belangrijk politiek weegmoment in Den Haag. Aanstaande donderdag debatteert de Tweede Kamer over de handelsboycot van producten uit Israëlische nederzettingen. Met deze gezamenlijke verklaring willen de ruim tweehonderd voormalige bestuurders, ambassadeurs en ambtenaren de noodzaak tot daadkrachtig optreden opnieuw klemtoon geven.