De eerste drie Belgische F-35-gevechtsvliegtuigen zijn maandag aangekomen op de luchtmachtbasis van Florennes in de provincie Namen. De toestellen, rechtstreeks geleverd uit de Verenigde Staten, luiden een nieuw tijdperk in voor de Belgische Luchtmacht, die na bijna een halve eeuw afscheid neemt van de verouderde F-16’s.

De feestelijke aankomst werd bijgewoond door koning Filip, minister van Defensie Theo Francken (N-VA), de legerleiding en honderden genodigden, waaronder militairen, politici, journalisten en industriëlen. Toch kende de hoogdag een kleine domper: van de vier toestellen die vanuit Texas waren vertrokken, bleef er één achter op de Azoren wegens “technische onzekerheid over de vliegwaardigheid”.

Technische panne op de Azoren

De vier F-35’s vertrokken vorige week uit Fort Worth, Texas, met een geplande tussenstop op de Azoren. Na de trans-Atlantische vlucht, waarbij onderweg meerdere keren in de lucht werd bijgetankt, legden drie van de vier toestellen maandag de laatste 2800 kilometer af naar Florennes.

Volgens luchtmachtcommandant generaal-majoor Geert De Decker lag de beslissing om één toestel aan de grond te houden volledig in lijn met de veiligheidsfilosofie van Defensie. “Wanneer er twijfel is, is er geen twijfel,” aldus De Decker. De Defensie benadrukte dat veiligheid altijd voorrang krijgt, ook op een symbolisch belangrijke dag.

Ceremonie in aanwezigheid van koning Filip

Rond 15:15 uur vlogen de drie F-35’s in formatie over de basis alvorens te landen. Koning Filip, zelf opgeleid als piloot, woonde de ceremonie bij in pilotenjas en liet zich zelfs even achter het stuur van een van de toestellen fotograferen.

Minister Francken knipte het lint van het gloednieuwe F-35-complex, een investering van 300 miljoen euro, waarmee een volledig vernieuwd commandocentrum en moderne hangars in gebruik werden genomen.

Francken sprak van “een historische dag voor de Belgische Defensie” en noemde de aankoop van de F-35’s “de investering van de eeuw”. “We kopen maar één keer per eeuw nieuwe gevechtsvliegtuigen,” zei ook stafchef van Defensie Fred Vansina. “Ze moeten opnieuw minstens veertig jaar meegaan.”

Nieuwe generatie voor Defensie

Met de F-35 krijgt België een vijfde-generatiegevechtsvliegtuig dat meerdere missies in één vlucht kan uitvoeren: luchtverdediging, aanval, verkenning en elektronische oorlogsvoering. De toestellen zijn moeilijk detecteerbaar op radar dankzij een speciale verfcoating en beschikken over geavanceerde sensoren en communicatiesystemen.

België bestelde in 2018 aanvankelijk 34 F-35A-toestellen bij de Amerikaanse fabrikant Lockheed Martin. Onder minister Francken werden daar dit jaar nog eens 11 extra vliegtuigen aan toegevoegd, wat het totaal op 45 brengt.

Acht toestellen met de Belgische vlag zijn al gestationeerd op Luke Air Force Base in de VS, waar Belgische piloten hun opleiding volgen.

Belgische inbreng en economische impact

Hoewel de F-35 een Amerikaans ontwerp is, is de productie gedeeltelijk Europees en zelfs deels Belgisch. Zo levert Solvay de speciale radarabsorberende coating, produceert Asco onderdelen van de staart, en maken Sonaca, Sabca en BMT Aerospace componenten van de vleugels. Ook het Belgische familiebedrijf Jan De Nul was betrokken bij de bouw van het nieuwe F-35-complex in Florennes.

Tijdens de ceremonie werden ook nieuwe contracten ondertekend met motorenbouwer Pratt & Whitney, waarbij Belgische bedrijven zoals Safran Aero Boosters uit Herstal en BMT Aerospace uit Oostkamp betrokken worden. “De F-35 is niet alleen een defensieproject, maar ook een economische motor,” benadrukte Francken.

Kosten en kritiek

De aankoop van de F-35’s blijft niet zonder controverse. De totale kostprijs van de eerste 34 toestellen bedraagt zo’n 4 miljard euro, maar inclusief onderhoud, infrastructuur en operationele kosten loopt dat over tientallen jaren op tot naar schatting 12 à 15 miljard euro.

Linkse partijen zoals PVDA en Groen uitten herhaaldelijk kritiek op de hoge kosten en het gebrek aan transparantie in het dossier. Toch benadrukken defensiespecialisten dat de schaalgrootte van het F-35-programma — wereldwijd al meer dan 1200 toestellen geleverd — de eenheidsprijs en onderhoudskosten aanzienlijk drukt.

Symbolische mijlpaal

De landing in Florennes markeert het begin van een strategische transformatie voor Defensie. Tegen 2027 zullen ook de eerste F-35’s naar de basis in Kleine-Brogel verhuizen. Volgens legerchef Vansina betekent de komst van de F-35 “een nieuw tijdperk” voor de Belgische luchtverdediging en defensie-industrie.

“De oorlog in Oekraïne toont wat er gebeurt zonder luchtoverwicht,” zei kolonel Van Thienen, programmamanager van de F-35. “Met deze toestellen versterken we onze capaciteit om dat te voorkomen.”

Binnen enkele dagen zal een welkomstvlucht boven België plaatsvinden waarbij ook Kleine-Brogel wordt overvlogen — een symbolisch moment dat het begin markeert van Belgiës nieuwe generatie luchtmacht.