Het Brusselse Hof van Beroep heeft de Belgische staat bevolen om een Belgische vrouw en haar tienjarige dochter te repatriëren uit het Syrische detentiekamp al-Roj. De uitspraak valt opmerkelijk genoeg samen met een nieuwe evaluatie van de veiligheidsdienst OCAD. Daaruit blijkt dat de gevreesde golf van terreur door teruggekeerde IS-vrouwen volledig is uitgebleven; de re-integratie verloopt nagenoeg vlekkeloos.

Hof van Beroep dwingt Belgische staat tot actie

Het Brusselse Hof van Beroep heeft geoordeeld dat de Belgische staat "de nodige maatregelen" moet nemen om een Belgische moeder en haar minderjarige dochter te repatriëren uit het al-Roj-kamp in het noordoosten van Syrië. De vrouw reisde in 2014 naar Türkiye, trouwde daar en trok vervolgens door naar Syrië. Sinds 2017 zit zij samen met haar inmiddels 10-jarige dochter vast.

De Belgische staat weigerde tot nog toe actie te ondernemen en argumenteerde dat een repatriëringsmissie onmogelijk was door de instabiele veiligheidssituatie en het gebrek aan diplomatieke vertegenwoordiging ter plaatse. Het hof veegde die argumenten echter resoluut van tafel.

"De procedurele houding van de Belgische staat toont aan dat zij niet eens heeft overwogen om haar verplichting op een andere manier na te komen dan door het zelf organiseren van een repatriëringsmissie", aldus het hof.

De rechter wees erop dat actieve ngo's in de regio al met succes vrouwen en kinderen van andere nationaliteiten (zoals Australiërs) hebben gerepatrieerd. België krijgt nu één maand de tijd om een procedure op te starten. Gebeurt dit niet, dan volgt een dwangsom van 2.500 euro per dag, met een maximum van 50.000 euro.

OCAD: Gevreesd doemscenario rond IS-vrouwen blijft uit

Hoewel de politieke en maatschappelijke discussies over repatriëring in het verleden fel opliepen, laten de harde cijfers van de antiterreurdienst OCAD (Coördinatieorgaan voor de dreigingsanalyse) een geruststellend beeld zien. In de nieuwe podcast Vrouwen van IS trekt OCAD-topman Gert Vercauteren de conclusie dat de angst voor 'tikkende tijdbommen' onterecht bleek.

Tussen 2012 en 2015 vertrokken er 112 vrouwen vanuit België naar het IS-kalifaat, destijds sterk aangewakkerd door ronselaars van Sharia4Belgium. De vrees was groot dat zij bij terugkeer een nieuwe golf van extremisme of aanslagen zouden ontketenen. De realiteit vandaag is echter compleet anders:

Cijfers teruggekeerde Belgische IS-vrouwen

"Van zo goed als alle vrouwen zijn we vandaag vrij zeker dat ze op het goede pad zijn", stelt Vercauteren. "Geen enkele van de 58 teruggekeerde vrouwen lijkt nog terreur of ander geweld te overwegen."

Waarom de gecontroleerde aanpak loont

De actieve rol van vrouwen binnen IS mag volgens het OCAD niet worden onderschat; velen waren destijds ideologisch overtuigd en hielpen bij de logistiek, propaganda of rekrutering. Toch bleek de harde realiteit in Syrië al snel te botsen met de geromantiseerde utopie van het kalifaat, waardoor velen probeerden te vluchten.

Toen het kalifaat in 2019 definitief viel, veranderde de situatie in Syrië. Veel vrouwen en kinderen kwamen vast te zitten in gevangenkampen. Het OCAD drong aan op repatriëring wanneer het ter plaatse te onveilig was en er geen perspectief was op een eerlijk proces.

Volgens de antiterreurdienst waren de kampen broeihaarden van radicalisering waar de extremistische ideologie dominant bleef. Een gecontroleerde terugkeer naar België bood de autoriteiten de beste garantie op een strikte opvolging, om te voorkomen dat de veiligheidsrisico's onbeheersbaar zouden worden.

De succesformule: Strafrecht én maatwerk

Het uitblijven van nieuwe incidenten is volgens het OCAD te danken aan een gecombineerde strategie:

• Strafrechtelijke opvolging: Vrouwen die vroegtijdig via Turkije terugkeerden, konden door de overheid gecontroleerd worden opgepakt en verhoord. Daarnaast werd ingezet op een strafrechtelijk luik waarbij vrouwen werden veroordeeld en opvolging kregen vanuit de gevangenis.

• Lokale re-integratie: Zodra een terreurveroordeelde in een gemeente komt wonen, ontvangt de burgemeester een gedetailleerde informatiekaart. Lokale diensten stellen vervolgens een traject op maat samen, variërend van psychologische bijstand en familiale ondersteuning tot hulp bij tewerkstelling.

"Veiligheidsdiensten moeten als een brandweerman de brand blussen. Maar als je de oorzaak niet aanpakt, blijven er nieuwe brandjes ontstaan", besluit Vercauteren. De combinatie van harde veiligheidsmaatregelen en menselijke re-integratie lijkt die oorzaak in België succesvol te hebben weggenomen.