In de afgelopen drie jaar heeft Israël niet alleen Palestijnen in Gaza en de bezette Westelijke Jordaanoever aangevallen, maar ook meerdere soevereine landen in het Midden-Oosten – van Libanon en Syrië tot Jemen en recentelijk Iran – waarmee het zijn imago als onruststoker in de volatiele regio heeft versterkt.

Terwijl Türkiye, een NAVO-lid, al lange tijd streeft naar vreedzame oplossingen om verschillende conflicten te beëindigen, van Oekraïne tot Gaza en Iran, heeft Israël elk mogelijk trucje geprobeerd om de vredesinspanningen van Ankara te ondermijnen.

“De vijandige houding van Israël tegenover Türkiye is met name toegenomen in de afgelopen twee jaar, met strijdlustige boodschappen richting Ankara in een militaire toon,” zegt Gokhan Batu, een in Ankara gevestigde politiek analist gespecialiseerd in Israëlische en Midden-Oosterse politiek, daarbij verwijzend naar de escalerende spanningen in de regio sinds 7 oktober 2023.

Türkiye is sinds de start van Tel Avivs gewelddadige campagne in Gaza een van de meest uitgesproken critici van Israël geweest; die oorlog heeft naar schattingen honderdduizenden doden veroorzaakt en het Palestijnse gebied in puin veranderd.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu krijgt wereldwijd steeds meer kritiek te verduren; een internationaal gerechtshof heeft zelfs een arrestatiebevel tegen hem uitgevaardigd.

Hij krijgt ook binnenlands steeds meer kritiek, waarbij politieke leiders, militaire functionarissen en het publiek hun verontwaardiging uiten over het gebruik van oorlogen als instrument voor politiek overleven.

Batu zegt dat de groeiende vijandigheid van Israël jegens Türkiye gezien moet worden in de context van recente geopolitieke verschuivingen.

“Dit gedrag van Israël is beter te begrijpen in de context van Türkiye’s toenemende capaciteiten in het Midden-Oosten en zijn opkomst als de enige actor die Israël in de regio kan counteren,” zegt Batu tegen TRT World.

De zich ontwikkelende Turkse defensie-industrie met bewezen technologieën – van zeer geavanceerde drones tot toenemende maritieme capaciteiten die zelfs door andere landen, zoals Italië, zijn overgenomen – maakt de hardline-regering van Netanyahu volgens Batu nerveus.

Türkiye zal deze zomer een belangrijke NAVO-top organiseren, waarin de westerse alliantie de kans heeft om toenemende geopolitieke spanningen te bespreken te midden van conflicten die lopen van Oost-Europa tot het Midden-Oosten.

Türkiye, met het op één na grootste leger binnen de NAVO, heeft onlangs een defensieakkoord met het Verenigd Koninkrijk gesloten, wat volgens waarnemers nogmaals aantoont dat Ankara voor westerse bondgenoten een belangrijke veiligheidsfactor is.

Waarom de NAVO ertoe doet

Israël is niet blij met Türkiye’s NAVO-lidmaatschap, dat Tel Aviv ervan weerhoudt actief tegen Ankara op te treden nu het zijn aanwezigheid in uiteenlopende gebieden uitbreidt, van Libië tot Somalië en Syrië, zegt Ali Burak Daricili, docent internationale betrekkingen aan de Bursa Technical University.

Hoewel de huidige Israëlische leiding door critici als ‘radicaal theocratisch’ wordt omschreven en agressieve acties onderneemt, zal Türkiye volgens Daricili blijven optreden als een rationele politieke actor en op een beredeneerde manier reageren op de provocaties van de regering-Netanyahu.

Terwijl Türkiye probeert de territoriale integriteit van Somalië te behouden door te bemiddelen tussen Somalië en Ethiopië, met het doel verschillen tussen de twee Oost-Afrikaanse landen te beslechten, streeft Israël er juist naar de regio te destabiliseren door Somaliland te erkennen als een onafhankelijke staat.

Net als in Oost-Afrika heeft Türkiye ook moeite gedaan om een oorlog met Iran te voorkomen en te de-escaleren.

Ook in Syrië, terwijl Israël verschillende gebieden bleef bombarderen en daarbij steun gaf aan diverse etnische en religieuze groepen zoals de Druzen tegen de nieuwe leiding in Damascus, heeft Türkiye meegewerkt aan de transformatie van het land naar een stabiel natiestaatmodel met een sterke centrale regering.

“Het is duidelijk dat het NAVO-lidmaatschap van Türkiye een grote hindernis vormt voor Netanyahus radicale leiderschap,” zegt Batu. Ondanks Israëlische propaganda tegen Türkiye kan de zionistische staat volgens hem niets beslissen over Ankaras lidmaatschap van de westerse alliantie. “Het is een vergeefse poging.”

Terwijl Türkiye heeft bijgedragen aan verschillende missies – van Somalië tot Kosovo, waar het de leiding heeft over de NAVO-vredesmissie – hebben pro-Israëlische lobbygroepen in de VS en hun aanhangers controversiële rapporten gepubliceerd om een anti-Turkse perceptie binnen de westerse alliantie te creëren.

“Hoewel Israël geen officieel NAVO-lid is, wordt het framen van kritiek door de lens van ‘NAVO-normen’ gezien als een poging van een externe actor om interne debatten binnen de organisatie te beïnvloeden,” zegt Ozgur Korpe, academicus aan de National Defence University.

“Het lijkt erop dat bepaalde (pro-Israëlische) denktanks proberen de collectieve dreigingshiërarchie van de NAVO op regionaal niveau te herdefiniëren, en dat Türkiye’s bezwaren, geplaatst binnen zijn eigen nationale veiligheidsprioriteiten, opzettelijk worden gepresenteerd als ‘interne onenigheid binnen de Alliantie’,” zegt Korpe tegen TRT World.

De vraagstelling rond de rol van Türkiye lijkt volgens hem meer verband te houden met de multipolaire aard van het mondiale systeem dan met de militaire capaciteit van Türkiye, maar hij voegt daaraan toe dat Ankara niet langer een statische actor is die alleen de zuidoostelijke grenzen van de alliantie beschermt, zoals tijdens de Koude Oorlog.

“Het is belangrijk te onthouden dat degenen die dit in twijfel trekken geen NAVO-leden zijn en slechts een kleine groep chronische tegenstanders vormen,” zegt hij, verwijzend naar pro-Israëlische stemmen.

Ondanks de Israëlische propagandamachine groeien niet alleen in Türkiye maar ook in diverse westerse NAVO-landen de geluiden die Israël veroordelen vanwege zijn daden in Gaza en het recente geweld door kolonisten in dorpjes en steden op de bezette Westelijke Jordaanoever.

Spanje en, meest recent, Italië — beide NAVO-leden en lidstaten van de EU — hebben scherp geoordeeld over Israëlische wandaden van Gaza tot de oorlog met Iran, zegt Daricili, en wijst daarmee op een groeiend ongemak in de westerse wereld over het gewelddadige optreden van Tel Aviv in het Midden-Oosten.

Analisten wijzen erop dat de trans-Atlantische militaire alliantie in het verleden vele crises heeft doorstaan en ook dergelijke destabiliserende handelingen door Israël en meningsverschillen met de VS over defensiebudgetten zal doorstaan.

Ondanks de toenemende spanningen tussen Washington en Europese hoofdsteden wordt verwacht dat de NAVO als geheel rationeel zal reageren op de agressieve houding van Israël en op de oorlog met Iran, aldus Daricili, een voormalig Turks inlichtingenfunctionaris.

“Zonder Turkse deelname aan de NAVO kan Europa geen reële veiligheidsarchitectuur hebben. Israël kan niet beslissen over de toekomst van de NAVO.”

De expansieve politiek van Israël in de regio lijkt volgens de Turkse academicus zijn grenzen te hebben bereikt: het land van ongeveer negen miljoen inwoners lijkt uitgeput door oorlogen op meerdere fronten, verwijzend naar de schadelijke aanvallen van Iran op verschillende Israëlische steden.

Strategische autonomie

Experts wijzen ook op het feit dat de Turkse leiding, die goed op de hoogte is van anti-Turkse Israëlische propaganda in de VS en andere gebieden, al een beleid van strategische autonomie heeft aangenomen om haar politieke belangen in verschillende regio’s veilig te stellen.

Naast het NAVO-lidmaatschap, dat Ankara “kritieke hefboomwerking” biedt, is Türkiye’s grootste troef zijn eigen nationale machtsbasis en politieke en militaire potentieel, wat zich uit in invloed van de defensie-industrie tot de groeiende reikwijdte in regio’s van Noord-Afrika tot Azerbeidzjan en Pakistan, aldus Batu.

Terwijl pro-Israëlische stemmen in de VS en vooraanstaande politici zoals voormalig premier Naftali Bennett in Israël hun best doen om Türkiye’s toenemende politieke aantrekkingskracht over het Euraziatische gebied — van Oost-Europa tot het Midden-Oosten, de Kaukasus en Centraal-Azië — te ondermijnen, aarzelt Ankara niet om op zijn koers door te gaan, voegt hij toe.

“Türkiye zal waarschijnlijk reageren op Israël’s mogelijke strategie van omsingeling en isolatie door zijn strategische autonomie verder te verdiepen,” zegt Korpe.

Ankara reageert met een proactief buitenlands beleid tegen de vijandige benadering van Israël en andere negatieve regionale vergelijkingen die Türkiye zouden kunnen uitsluiten, voegt Korpe toe.

“Türkiye zal zijn institutionele positie binnen de NAVO en zijn geopolitieke gewicht blijven gebruiken als diplomatiek pressiemiddel om dergelijke initiatieven tegen te werken.”